Pistacheboom Kerman (vrouwelijk)

De Pistacia vera 'Kerman' is een vrouwelijke variëteit van de pistacheboom met eetbare vruchten, oorspronkelijk uit Iran en op grote schaal geteeld in Californië, maar ook in vele andere landen met een gunstig klimaat. Deze selectie is gewaardeerd om zijn winterhardheid en productiviteit. De boom bloeit rijkelijk rond half april en produceert grote, volle trossen met ronde vruchten van groot kaliber die opvallend kleuren bij rijping, tussen eind augustus en september. Onder deze vlezige, aromatische en zeer kleurrijke "schil" zit een grote, voedzame en smaakvolle groene pit, beschermd door een witachtig vliesje dat hard wordt en bij rijping een beetje opensplijt. Dit is het deel dat wij consumeren, vers of geroosterd, gezouten of niet.

De Pistacheboom 'Kerman' draagt alleen vrouwelijke bloemen. Deze worden bestoven door een mannelijke boom, met name de Pistacia vera 'Peters'. Deze variëteit is vorstbestendig, weinig gevoelig voor beurtjaren*, maar heeft wel een voldoende lange koudeperiode nodig om de bloei op gang te brengen.

De wilde Pistacia vera komt oorspronkelijk uit Centraal-Azië, met name Iran en Turkestan. In deze ruige, bergachtige, droge gebieden, zeer heet in de zomer en koud en droog in de winter, komt hij voor in de vorm van open, resterende bossen die steppebossen worden genoemd. De teelt van de pistacheboom gaat ongeveer 4000 jaar terug. Het begon in het noorden van het huidige Irak en verspreidde zich vervolgens onder invloed van de Romeinen naar alle mediterrane gebieden. In Frankrijk werd hij misschien nog 150 jaar geleden verbouwd in de Provence en de Languedoc. Deze iconische fruitboom van de mediterrane beschaving, net als de amandelboom, de olijfboom en de granaatappelboom, raakte in onbruik maar staat opnieuw in de belangstelling. Zijn lage waterbehoefte, maar ook zijn hoge toegevoegde waarde, trekken namelijk de aandacht van agronomen en boeren die in hem een boom van de toekomst zien in het licht van klimaatverandering.

De Echte Pistacheboom behoort tot de Anacardiaceae-familie, net als de Pistacia lentiscus (de Mastiekboom) en P. terebinthus, de mangoboom en de cashewboom die de cashewnoten produceert. Het is ook een neef van de Schinus terebinthifolius (de "roze peper") en S. molle die in milde klimaten voor de sier in tuinen worden gebruikt. Het is een tweehuizige boom, wat betekent dat er vrouwelijke exemplaren (zoals 'Kerman') en mannelijke exemplaren (zoals 'Peters') bestaan. De groei is langzaam, maar hij kan eeuwen oud worden. Zaailingen dragen pas vrucht op een leeftijd van 8-10 jaar. Enten verkort deze periode met ongeveer 3 jaar. De meest gebruikte onderstammen zijn UCB1, de Pistacia terebinthus en zijn hybride met P. lentiscus , genaamd P. (x) saportae.

De pistacheboom is een boom die een hoogte van 4 tot 6 m kan bereiken met een breedte van 3 tot 5 m. De groeiwijze is licht treurend bij vrouwelijke pistachebomen, maar rechtopgaand bij mannelijke exemplaren. Het blad is bladverliezend, het valt in het najaar en komt weer tevoorschijn in het voorjaar. De bladeren zijn samengesteld uit 3 tot 5 (7) brede en stompe deelblaadjes, van een vrij donkergroene kleur, met een licht gevleugelde middennerf. De bloei vindt plaats voordat het blad verschijnt, in het voorjaar. Het heeft de vorm van dichte bundels bij de mannelijke bomen, en van grote, iets lossere en overhangende pluimen bij de vrouwelijke. Elke bloeiwijze bestaat uit 200 tot 250 minuscule bloempjes bij de mannelijke, maar 450 tot 500 bij de vrouwelijke. Ze zijn minuscuul, zonder bloemblaadjes, voorzien van kleine kelkblaadjes (5 bij de vrouwelijke, 3 bij de mannelijke) die groenig tot roodachtig zijn. De vrouwelijke bloemen tonen een volumineus stempel met 3 punten, de mannelijke bloemen 5 rode meeldraden. Het overvloedige stuifmeel wordt door de wind verspreid. Voor een goede bestuiving is het essentieel om bij het planten van pistachebomen te bepalen wat de overheersende windrichting is. Het is ook belangrijk om een compatibele bestuiver te kiezen die synchroon bloeit met de vrouwelijke bomen. Eén mannelijke boom bestuift 4 tot 7 vrouwelijke bomen. De vrucht, een steenvrucht, bestaat uit een vlezige omhulling met een harsachtige geur, die aan het eind van de zomer opvallende kleuren krijgt. Binnenin zit het zaad, waarvan de eetbare pit, de amandel, beschermd wordt door een licht omhulsel dat hard wordt en bij rijping min of meer opensplijt door een proces van openspringen.

De pistachenoot, net als de walnoot en de amandel, is een oliehoudende noot. Hij is rijk aan vetten, complexe koolhydraten, eiwitten, vitamines van de B-groep, K en E. Hij bevat ook mangaan, fosfor en magnesium.

*De pistacheboom met eetbare vruchten is een beetje lastig te telen en heeft duidelijke klimatologische en bodemeisen waar je rekening mee moet houden voordat je hem in de tuin zet. Over het algemeen houdt hij van dezelfde groeiomstandigheden als andere mediterrane fruitbomen. De vrouwelijke boom is min of meer gevoelig voor beurtjaren, wat betekent dat hij om het jaar, of zelfs om de drie jaar kan produceren, afhankelijk van de variëteit. Evenzo is hij min of meer winterhard, vroeg, productief... afhankelijk van de horticulturele selecties.