In de tuin zijn er soms prachtige successen, maar ook grote mislukkingen. Soms zijn die mislukkingen het resultaat van intens nadenken: een compositie van twee planten die teleurstelt. En omgekeerd zijn er schitterende successen die grotendeels aan het toeval te danken zijn: twee kleuren die op het eerste gezicht tegengesteld lijken, maar prachtig samengaan. Er bestaat een derde mogelijkheid, gebaseerd op observatie en plantenkennis: gecontroleerd toeval.

20140701_124857[1]

Combinatie van Allium sikkimense, Elymus magellanicus, Hieracium villosum en Afrikaanse lelies, in een natuurlijke stijl.

Gecontroleerd toeval houdt in dat je planten uit eenzelfde milieu gebruikt en ze vervolgens samen arrangeert. Op een zonnige, goed doorlatende plek kies je bijvoorbeeld vanzelf voor planten uit een open milieu, zoals weideplanten. Of ze nu uit Europa, Centraal-Azië of Noord-Amerika komen, deze planten uit vergelijkbare milieus hebben een gemeenschappelijke uitstraling. Vaak een slanke groeiwijze, loof dat weinig weerstand biedt aan de wind, een door de wind bestoven bloeiwijze enzovoort. Samen vormen deze planten een weidelandschap, een natuurlijk landschap dat door de mens is vormgegeven. Aan deze planten voegen we structuurplanten toe, met perfect geometrische bloeiwijzen, zoals een bloem van eremurus of van sierui, waardoor de natuurlijke weide een meer eigentijdse uitstraling krijgt. Of we beperken het aantal soorten tot 3 à 4, waarbij we twee kleuren en drie verschillende vormen tegenover elkaar zetten en zo een moderne tuin creëren. Deze basis kan naar hartenlust worden aangepast naar gelang de inspiratie.

Het gebruik van planten uit eenzelfde milieu zorgt vooral voor een goede beworteling en een uitstekende hergroei. Het klinkt misschien vanzelfsprekend, maar een vaste plant van goed doorlatende grond die in zware grond wordt gekweekt, zal kwijnen, niet optimaal groeien en vroeg of laat afsterven.

Wanneer treedt het gecontroleerde toeval dan in werking? We blijven bij ons voorbeeld van een zonnige tuin met goed doorlatende grond en proberen daarin een witte tuin te creëren. Eerst maken we een lijst van geschikte planten: gaura's, pennisetums, witte lavendel, stripa's, klokjesbloemen, fijnstraal, koninginnekruid, sneeuwballenhortensia's, valerianen... Deze planten groeien onder dezelfde omstandigheden en voldoen wat kleur betreft aan mijn wensen, MAAR om dat beroemde gecontroleerde toeval te bereiken moet ik rekening houden met een ogenschijnlijk onbelangrijke factor: de manier van vermeerdering. Welke planten hebben een zwervend karakter en zaaien zich overal uit, en welke blijven tien jaar lang op hun plek?

Als ik mijn tuin onder controle wil houden, geef ik de voorkeur aan honkvaste planten. Ja, maar zo blijft mijn border er elk jaar hetzelfde uitzien. Als ik beweging wil, moet ik er een dosis toeval en dus een dosis zwervende planten in brengen. Daar begint het gecontroleerde toeval, want om controle te kunnen houden moet het aandeel zwervende planten kleiner zijn dan het aandeel honkvaste planten. De juiste verhouding (althans in mijn voedselrijke, vochtige bodem) is 4/5 honkvaste planten en 1/5 zwervende planten.

Als ik goed observeer, weet ik dat sneeuwballenhortensia's, pennisetums, witte lavendel en in mindere mate klokjesbloemen zich vrij rustig gedragen. Ik geef bij het planten dus de voorkeur aan deze soorten en wacht minstens één jaar tot ze goed gevestigd en sterker zijn. In mijn beplanting laat ik enkele grote open plekken, zodat ik daar over één tot twee jaar zwervende planten kan zetten. Door deze lange periode kunnen de planten zich goed vestigen. Ze zullen de zwervende planten het hoofd kunnen bieden en sterk genoeg zijn om de meest reislustige planten in toom te houden. Zo verandert mijn landschap van het ene jaar op het andere in kleine accenten en ontwikkelt het zich elk jaar, zonder volledig van karakter te veranderen. Dat is het concept van gecontroleerd toeval.