Bodemvocht in de tuin: hoe bepaal je het?

Enkele definities met betrekking tot bodemvochtigheid

De tuinwereld heeft zijn eigen taal en soms is het lastig om precies te begrijpen waarover men het heeft wanneer je tuinexperts leest of hoort. We hebben min of meer een goed beeld van wat een vochtige of droge bodem is. Voor vochthoudende grond is dat veel onduidelijker. Hieronder leggen we kort uit wat ermee wordt bedoeld:

• Vochtige bodem: een vochtige bodem houdt het water vast, vooral in de winter. Dit is het geval bij zware en zeer kleiachtige gronden. Vochtige bodems vinden we op de laagste plekken, maar ook in van nature vochtige biotopen, zoals voormalige moerassen. Een vochtige bodem is niet per se een vloek. Heel wat planten kunnen goed overweg met dit type grond, uiteraard oeverplanten en planten van vochtige biotopen, maar ook planten met weelderig blad;
• Vochthoudende grond: vochthoudende grond is goed doorlatende grond waarin het water goed circuleert. Het water blijft in de winter niet staan en dringt in de zomer bij regen goed in de bodem. In vochthoudende grond groeien min of meer alle soorten planten. Het is de beste bodem om een moestuin te kweken;
• Droge bodem: een droge bodem houdt helemaal geen water vast. Hij is met andere woorden te goed gedraineerd. Dit type bodem vinden we op zandige, rotsachtige of schrale gronden (met weinig humus). Droge bodems zijn arm, omdat voedingsstoffen niet worden vastgehouden. Op deze bodems kies je het best planten die aangepast zijn aan droogte, met een zeer diep wortelstelsel. Mediterrane flora en exotische planten uit warme, droge gebieden groeien hier uitstekend.

De vochtigheid van een terrein wordt vooral bepaald door de fysisch-chemische eigenschappen van de bodem (klei- en humusgehalte…), maar ook door het bodemleven, het reliëf en het klimaat. In een bodem met een goede structuur verzamelen de deeltjes zich tot aggregaten, zodat lucht, voedingsstoffen en, wat ons hier vooral interesseert, water gemakkelijk maar niet te snel kunnen circuleren.

Een vochtige, vochthoudende of droge bodem is niet geschikt voor dezelfde planten

Waarom is vocht een belangrijke factor?

Heel eenvoudig omdat niet alle planten dezelfde waterbehoefte hebben. Sommige gedijen in vochtige, zware bodem, terwijl andere zich hebben aangepast aan droge, arme grond. Wat vochthoudende en dus goed gedraineerde bodems betreft, is het plantenaanbod groter. Daarom streven alle tuiniers doorgaans naar een structurele verbetering van de bodem door organische stof, compost, stalmest… toe te voegen. Zo verbeteren ze de drainage en de kwaliteit van de bodem als geheel.

Een te vochtige bodem leidt tot een afname van de activiteit van de micro-organismen in de bodem, een verminderde opname van voedingsstoffen en een tragere groei van de wortels. Als dat bij jou het geval is, volg dan de adviezen van François om de drainage van je bodem te verbeteren. 

Een te droge bodem houdt noch water noch voedingsstoffen vast, waardoor de groei van de planten vertraagt en ongeschikte planten zelfs kunnen afsterven. Als dat bij jou het geval is, volg dan de adviezen van Alexandra om je grond vruchtbaarder en minder droog te maken. 

Je kunt de structuur van een bodem verbeteren door compost, stalmest enzovoort toe te voegen

Hoe meet je het vochtgehalte van de bodem?

Agrariërs gebruiken sondes die ze tot een bepaalde diepte in de bodem steken om het vochtgehalte van de grond nauwkeurig te beoordelen. Er zijn ook sondes verkrijgbaar bij tuincentra voor tuiniers, maar deze zijn vaak onnauwkeurig of zelfs volledig ineffectief.

Toch gaat er niets boven de observatie en ervaring van de tuinier.

• Als er na een zware regenbui meerdere dagen plassen blijven staan, als de grond sponsachtig is en stevige rollen vormt wanneer je hem in de palm van je hand rolt, en bepaalde vochtminnende planten (basterdwederik, smeerwortel, kruipende boterbloem of zevenblad) er spontaan groeien: dan is je bodem (te) vochtig;
• Als de grond uit elkaar valt wanneer je hem tussen je handen rolt, als de bodem altijd droog lijkt en planten van droge, arme bodems er van nature groeien (toorts, vetkruid, kruisdistel, amandelwolfsmelk…): dan is je bodem (te) droog.

Links een bodem die neigt naar klei, rechts een droge, rotsachtige bodem