De mulchdoek of plantendoek is in een paar jaar tijd een echte klassieker geworden bij de inrichting van de openbare ruimte en tuinen. Of het nu om openbaar groen of particuliere tuinen gaat, het komt zelden voor dat de bodem niet met zo’n doek is bedekt. Waarom? Zodat planten sneller groeien, zonder onderhoud, wieden of water geven.

Wat een mooi vooruitzicht! Maar, maakt de plantendoek zijn beloften echt waar? Moet je er een leggen? Ik draai er niet omheen en loop het risico iedereen voor het hoofd te stoten die zo’n doek in de tuin heeft: het antwoord is nee en ik leg je uit waarom.

Bevordert een mulchdoek de plantengroei?

Wanneer je planten in een plantendoek zet, groeien ze meestal goed tijdens de eerste twee of drie jaar. Daarna gaat het geleidelijk minder goed. De bodem moet namelijk regelmatig worden verbeterd om vruchtbaar te blijven. In een bos verloopt dat op een heel eenvoudige, natuurlijke manier: de bladeren vallen van de bomen en verteren, waardoor humus ontstaat.

De bosbodem houdt zichzelf vruchtbaar: een proces dat je aan de voet van hagen kunt nabootsen

Op een met een plantendoek bedekte bodem wordt dit proces geblokkeerd, omdat de doek een barrière vormt voor verterend organisch materiaal. Daardoor raakt de bodem uitgeput en ontstaat na verloop van tijd een tekort aan voedingsstoffen voor de planten. Op middellange of lange termijn verliest de bodem zijn bodemleven. Bomen en heesters die strikt op rantsoen worden gezet, verzwakken uiteindelijk. Sommige worden ziek en gaan zelfs vroegtijdig dood.

Wat water geven betreft houdt de doek inderdaad vocht vast, maar niet beter dan organische mulch. Soms zelfs minder goed, omdat regenwater de neiging heeft eroverheen te stromen en minder snel in de bodem dringt. Daardoor profiteert de bodem minder van een flinke regenbui.

Werkt een mulchdoek tegen “onkruid”?

Ik maak dit elke dag mee. In mijn straat zijn twee borders op hetzelfde moment aangeplant: die van mij en die van de gemeente. Ik heb houtsnippers gebruikt, terwijl de gemeente een plantendoek heeft gelegd.

Het eerste jaar had ik inderdaad wat werk (ze lachten me uit...). Maar inmiddels is het twee jaar geleden dat ik er bijna niet meer aan kom, terwijl de groenvoorziening van mijn gemeente er minstens één uur per maand aan besteedt (en nu lach ik!). Waarom? Heel eenvoudig: in mijn border is wieden gemakkelijk. Ik hoef alleen maar aan de ongewenste planten te trekken om ze met wortel en al uit de grond te halen. Ondertussen worstelen mijn vrienden van de gemeente om de planten te verwijderen die zich in elk kiertje weten te wurmen.

Als je op lange termijn kijkt naar wat er op een mulchdoek gebeurt, zie je bovendien dat de bladeren die erop vallen uiteindelijk aan het oppervlak verteren en een substraat vormen waarin zelfs het kleinste zaadje kan ontkiemen: onkruid heeft misschien wat moeite om onder de plantendoek te groeien, maar weet er gemakkelijk doorheen te komen en groeit er zelfs heel goed op!

Deze alledaagse, maar veelzeggende beelden leveren het bewijs:

Een weinig fraai uiterlijk / substraat dat zich aan het oppervlak vormt / een dode heester heeft een gapend gat achtergelaten dat snel door een opportunistische paardenbloem is ingenomen!

Het aanleggen en de uitstraling van een plantendoek

Ik heb ooit geleerd hoe je een plantendoek volgens de regels van de kunst legt, tijdens een stage bij een hovenier (de langste vijftien dagen van mijn leven). Daarom kan ik je zeggen: het is bijzonder lastig. Ondanks mijn beperkte kennis van naaien is het bepaald geen plezier om de doek aan de vorm van de border aan te passen en hem zo te leggen dat het hele oppervlak bedekt is. Het lastigst is waarschijnlijk het planten zelf: je moet met een stanleymes een kruisvormige opening maken, maar die mag niet te groot zijn. Vervolgens schuif je de wortelkluit erdoorheen, maar je kunt onmogelijk controleren of de plant goed contact maakt met de bodem en op de juiste diepte staat!

Om economische redenen worden mulchdoeken bovendien zelden met decoratieve mulch bedekt. En eerlijk is eerlijk: het ziet er lelijk uit, vooral wanneer de doeken gaan rafelen!

Hoe kun je zonder plantendoek?

Hoe pak je het aan als je weinig tijd aan je tuin kunt besteden en niet dol bent op wieden? Dat is vrij eenvoudig: sla de voorbereiding allereerst niet over. Verwijder het onkruid en maak de plantzone zorgvuldig los. Trek daarbij zo veel mogelijk wortels uit de bodem (je mag kweekgras gerust vervloeken!). Voeg wat compost toe, plant de planten, geef water en bedek de bodem royaal met een dikke laag organische mulch (mulch uit de winkel, zoals Fibralgo, boomschors voor heideplanten, houtsnippers, stro...). De mulch verteert rustig en voedt ondertussen de bodem. Vul de mulchlaag na een jaar indien nodig aan. Zodra de planten goed zijn aangeslagen, kun je kiezen uit de volgende mogelijkheden:

  • bodembedekkers planten: ze vormen een mooi tapijt aan de voet van bomen of heesters;
  • bij een geschoren haag of vaste planten de snoeiresten laten liggen, zodat ze de bodembedekking in stand houden;
  • de spontaan opkomende begroeiing laten groeien... In een natuurlijke tuin is dat heel acceptabel!

Zo heb je niet meer onderhoud dan wanneer je een plantendoek had gelegd en zullen je planten het uitstekend doen.

Biologisch afbreekbare mulchdoek: een goed alternatief?

Een zeer groot oppervlak of een lange haag mulchen betekent dat je een grote hoeveelheid mulch moet verplaatsen. Als je geen fan bent van kruiwagens, is biologisch afbreekbare mulchdoek een goed alternatief. De doek is duurder, maar heeft als voordeel dat hij mooier is, beter voor het milieu en vooral: hij vergaat op natuurlijke wijze! Een doek van kokosvezel of jute zorgt voor een goede plantengroei. In combinatie met geschikte vaste planten en bodembedekkende heesters is hij bovendien een goede oplossing om lastige plekken, zoals taluds, te beplanten.

Tot slot: als je een plantendoek in je tuin hebt liggen, weet dan dat het nooit te laat is om het goed aan te pakken. Aarzel niet om de doek weg te halen en te vervangen door voedzame mulch... je planten zullen je dankbaar zijn!