Moestuin: geschikte zaden kiezen voor klimaatverandering

Klimaatverandering begrijpen

Als je begaan bent met ecologie en de natuur, vertel ik je niets wat je allang niet weet: klimaatverandering verwijst naar langetermijnveranderingen in de gemiddelde weersomstandigheden op onze planeet. Deze veranderingen zijn voornamelijk het gevolg van menselijke activiteiten, zoals de uitstoot van broeikasgassen. Ze uiten zich op verschillende manieren: stijgende wereldwijde temperaturen, veranderende neerslag en een toename van extreme weersomstandigheden.

Hoewel we er allemaal door worden getroffen, hebben deze veranderingen ook gevolgen voor de groeiomstandigheden van planten. Warmere zomers en zachtere winters verstoren de plant- en oogstkalender en ook de bloei. Een vroege start van het voorjaar of een late herfst kan de groeicycli van planten verstoren, waardoor het lastig wordt om het tuinieren te plannen. Insectenpopulaties trekken met de warmte mee en in sommige regio’s duiken nieuwe, nog onbekende plagen op.

Hevige onweersbuien, droogte en overstromingen worden onvoorspelbaar en heviger. Ze kunnen niet alleen planten beschadigen, maar ook de bodem eroderen en de beschikbaarheid van voedingsstoffen verminderen.

Onze geliefde moestuinplanten hebben last van de warmte en het gebrek aan water, wat de opbrengst aantast, zelfs in de winter! Zonder de beregeningsbeperkingen mee te rekenen, die in alle regio’s vrijwel standaard worden. De moestuin heeft dorst en daar komt voorlopig geen verandering in als we blijven vasthouden aan onze oude gewoonten!

Het belang van veerkracht in de moestuin

Wat is veerkracht in de tuin?

Veerkracht in de tuin verwijst naar het vermogen van een tuin om van ongunstige omstandigheden te herstellen en zich aan veranderende omgevingen aan te passen. Hoe veerkrachtiger je moestuin is, hoe beter hij bestand is tegen problemen zoals ziekten, plagen, watertekort en klimaatveranderingen. En die veerkracht begint met de keuze voor sterkere planten die aan deze omstandigheden zijn aangepast: planten die minder water nodig hebben en beter bestand zijn tegen wisselende hoeveelheden neerslag, warmte en ziekten. 

Waarom is dit belangrijk?

Met een veerkrachtige moestuin kun je je opbrengst op peil houden of zelfs verbeteren, ondanks steeds wisselvalligere weersomstandigheden. Als je bijvoorbeeld tomatenrassen hebt gekozen die beter tegen drogere omstandigheden kunnen, zal je oogst minder te lijden hebben onder een bijzonder warme en droge zomer.

De voordelen van een veerkrachtige tuin op lange termijn

Investeren in de veerkracht van je moestuin kan op lange termijn voordelen opleveren, zoals een betere bodemkwaliteit, planten die beter bij de omstandigheden passen en een stabielere opbrengst van jaar tot jaar. En als we daar ook respect voor de biodiversiteit aan toevoegen, vergroten we onze voordelen op lange termijn.

Hoe kies je de juiste zaden?

Zoals je zult begrijpen, begint een veerkrachtigere tuin met het kiezen van goed zaad! Maar op welke criteria moet je letten? Hier zijn enkele richtlijnen om je op weg te helpen:

Zaad dat bestand is tegen extreme klimaatomstandigheden

Voor regio’s met extreme schommelingen in het klimaat is het verstandig om zaad te kiezen dat deze omstandigheden kan verdragen, zoals droogte en hitte. Sommige soorten sla verdragen bijvoorbeeld de warmte goed en schieten minder snel door, zoals ‘Grosse Blonde Paresseuse’ of ‘Merveille des 4 Saisons’.

Zaad dat bestand is tegen ziekten

Sommige zaden zijn geselecteerd vanwege hun resistentie tegen veelvoorkomende ziekten. Dat kan een waardevolle eigenschap zijn in een vochtiger of warmer klimaat. Rassen van aardappelen die resistent zijn tegen valse meeldauw kunnen voorkomen dat je oogst in regenachtige jaren verloren gaat. Een ander voorbeeld: sommige rassen bonen zijn minder vatbaar voor ziekten, zoals de stokboon ‘Planeta’, ‘Oxidel 2′ en ‘Morgane’.

Zaad met een snelle groei

Door klimaatverandering worden de seizoenen steeds onvoorspelbaarder. Soms hebben tuiniers door ongunstige weersomstandigheden aan het begin of einde van het seizoen een kortere groeiperiode. Zaad met een snelle groei kan je onder deze omstandigheden helpen om je oogst te maximaliseren, doordat de tijd tot de rijpheid korter wordt. Zo staat de eikenbladsla ‘Feuille de chêne‘ bekend om haar snelle groei en is ze bovendien bestand tegen doorschieten.

Kies bij voorkeur lokaal zaad

Zaad dat lokaal wordt geproduceerd, is over het algemeen veel beter aangepast aan jouw regio. Als je bijvoorbeeld in een regio woont waar de zomers kort zijn, kunnen groenterassen die snel rijpen beter geschikt zijn. Een ander voorbeeld: een ras wortelen dat gewend is aan kleigrond, zal waarschijnlijk beter gedijen in regio’s waar dit type bodem overheerst.

Aarzel niet om te praten en zaden te ruilen met tuiniers in je omgeving of om naar plantenbeurzen in jouw regio te gaan. Je kunt ook profiteren van de ervaring van andere tuiniers om te weten te komen welke rassen het goed hebben gedaan onder vergelijkbare plantomstandigheden.

Win je eigen zaden

Een andere mogelijkheid is om je eigen zaden te oogsten. Zo kun je planten kweken die het al goed hebben gedaan in je tuin. Dat kan je kansen op succes in de toekomst vergroten! Bovendien kun je zo bepaalde eigenschappen selecteren die je wilt behouden, zoals resistentie tegen ziekten, de grootte van de vruchten of zelfs de kleur.

Stel bijvoorbeeld dat een van je vijf tomatenplanten van dit jaar bijzonder droogtebestendig en productief bleek te zijn. Door de zaden van een van deze tomaten te bewaren, is de kans groot dat je later planten krijgt met deze eigenschap.

→ Lees meer in ons artikel: Zelf zaden winnen, oogsten en goed bewaren.

Wissel je gewassen af

Er komt een moment waarop je jezelf moet afvragen: zijn alle planten in mijn tuin echt aangepast aan de huidige omstandigheden? Als je bijvoorbeeld altijd maïs hebt geteeld, maar de zomers steeds droger worden en je oogsten tegenvallen, is het misschien tijd om na te denken over een alternatief dat minder water nodig heeft. Gierst kan bijvoorbeeld een goede optie zijn.

Als je regio natter wordt, kunnen planten zoals aardappelen, die gevoelig zijn voor bepaalde ziekten in te natte bodems, op dezelfde manier beter worden vervangen. Kool kan in dat geval een interessant alternatief zijn.

Het belangrijkste is dat je bereid bent om aanpassingen te doen en nieuwe planten uit te proberen. Zo blijft je tuin productief, ook als het klimaat blijft veranderen.

Meer lezen

Hoewel geschikte zaden een belangrijke rol spelen bij het omgaan met een veranderend klimaat, zijn ze niet de enige oplossing. Er zijn andere tuinierpraktijken die steeds populairder worden als reactie op de klimaatverandering en die de veerkracht van je moestuin kunnen vergroten:

Mulch

Mulchen is een techniek waarbij de bodem wordt bedekt met organisch materiaal, zoals stro, afgevallen bladeren of compost. Deze methode helpt het vocht in de bodem vast te houden, vermindert verdamping en verlaagt de behoefte aan water geven, wat vooral nuttig is tijdens droogteperiodes.

→ lees ons artikel over dit onderwerp: Welke mulch voor de moestuin?

Permacultuur

Permacultuur is een manier van tuinieren die gericht is op het creëren van zelfvoorzienende en duurzame ecosystemen. Hierbij worden technieken toegepast zoals vruchtwisseling, polycultuur en zelfs aquaponics om een meer evenwichtige omgeving te creëren. Permacultuur is bijzonder relevant om op de klimaatverandering te anticiperen, omdat de nadruk ligt op de diversiteit en veerkracht van planten.

→ lees ons artikel over dit onderwerp: Moestuin in permacultuur: waar begin je?