Kakiboom Budapest

De Diospyros kaki of Kaki 'Budapest' is ongelooflijk decoratief, met zijn herfstblad en kleurrijke vruchten die aan de takken blijven tot de eerste sneeuwval. Het is een boom die vruchten produceert die kaki's of sharonfruit worden genoemd. Vanaf eind oktober produceert hij een kaki van groot formaat, ongeveer 7 tot 9 cm in diameter, die 100 tot 150 gram kan wegen, ongeveer de grootte en vorm van een tomaat, licht afgeplat en geribbeld. De vrij dunne schil, bedekt met een witachtige waslaag (pruina), verandert bij rijpheid achtereenvolgens van groen naar oranje en vervolgens naar rood wanneer hij overrijp wordt. In dit stadium van volle rijpheid is de schil minder wrang en wordt de vrucht aangenaam om te eten. Het oranjerode vruchtvlees is zacht, smeltend, sappig, zoet, licht vezelig, zeer aromatisch en zonder zuur, en kan vele kleine roodachtige zaadjes bevatten. De kaki is een heerlijke vrucht om rauw te eten in het begin van de winter of om te verwerken in verrassende zoete of hartige recepten. Het is niet nodig om een andere kaki in de buurt te planten om vruchten te krijgen. Weinig vatbaar voor ziekten en bijna onderhoudsvrij.

De Diospyros kaki is ook bekend als Kaki of Sharonboom, en soms ook als Kakivijg of Chinese dadelpruim. Hij behoort tot de familie Ebenaceae, net als het Ebbenhout (Diospyros ebenum), waarmee hij een overeenkomst heeft: een zeer hard hout. Zijn naam komt van de Griekse woorden "Dios" (god) en "Pyros" (tarwe). Hij is afkomstig uit het Verre Oosten, meer specifiek uit Zuid-China waar hij al meer dan 2000 jaar wordt geteeld. In Europa zou de Diospyros kaki geïntroduceerd zijn door Joseph Banks, een botanicus, die hem meebracht tijdens de eerste reis van kapitein Cook, rond 1768. Pas vanaf het midden van de 19e eeuw begon de teelt in Frankrijk. De kaki blijkt de favoriete vrucht te zijn in veel Aziatische landen, met name China, Korea en Japan. Hij wordt geteeld in het zuiden van Frankrijk, Israël en Spanje (regio Valencia).

De variëteit 'Budapest' is ontstaan in de botanische tuinen van Boedapest, Hongarije. Deze kaki vormt een vrij krachtige boom, met een vrij langzame groei, een ronde, uitgespreide kroon, die op volwassen leeftijd ongeveer 5 tot 6 meter hoog kan worden met een breedte van 3 tot 5 meter. Hij is zeer langlevend en kan 100 jaar oud worden; zijn takken worden zeer decoratief met zijn bleekgrijze tot bruine schors, die afschilfert bij het ouder worden. Zijn groeiwijze is geschikt voor vrije vormen op hoog- of laagstam. Het bladverliezende loof bestaat uit grote bladeren van 12 tot 15 cm lang, ovaal, spits toelopend met duidelijke nerven, licht leerachtig, glanzend, behaard aan de onderkant, donkergroen met herfsttinten van geel tot rood. De bloei vindt plaats rond mei-juni, waardoor hij veilig is voor late voorjaarsvorst. Het is een eenhuizige boom die zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen produceert. Ze bestuiven elkaar via insecten (bijen, vlinders, hommels, zweefvliegen, ...). De zeer nectarrijke bloemen zijn crèmewit tot lichtgeel van kleur, eenvoudig, en meten tussen de 1,5 en 2 cm in diameter. Ze verschijnen op de jonge scheuten van het jaar en zijn met een zeer kort steeltje aan de twijg bevestigd. De grotere, solitaire vrouwelijke bloemen ontstaan op de sterkere takken. De kleinere mannelijke bloemen zijn gegroepeerd in trossen van 2 of 3 op dunnere twijgen. Aan dezelfde boom zullen de vruchten zich vormen door klassieke bevruchting van de vrouwelijke bloemen door de mannelijke, of zonder bestuiving, door parthenocarpie: de vrouwelijke bloem wordt niet bevrucht, maar de vrucht ontwikkelt zich toch. Dan bevat hij geen pitten. Om een goede rijping van de vruchten te garanderen, is het beter om hem een zonnige standplaats te geven en, ten noorden van de Loire (lees: op minder beschutte plekken in Nederland), hem in de buurt van een zuidmuur te plaatsen om hem te beschermen tegen de wind.

De vruchten van de Kaki 'Budapest' worden geoogst zodra ze roodachtig worden, vanaf half oktober, en de pluk strekt zich uit tot de eerste vorst, naarmate ze rijpen. Met een vrij trage start van de vruchtzetting, na 4 tot 5 jaar teelt, wordt de productie van kaki's optimaal na 7 tot 9 jaar. Een volwassen kaki (tussen 10 en 20 jaar oud) produceert gemiddeld tussen de 30 en 60 kilo vruchten per jaar. Omdat kaki's kwetsbaar zijn, wordt de oogst uitgevoerd met een plukstok of handmatig vanaf een ladder, maar altijd voorzichtig. Ze worden geoogst op rijpheid, wanneer ze een beetje zacht aanvoelen, en moeten dan zeer snel worden geconsumeerd. Hun smaak is duidelijk superieur en hun wrangheid veel minder wanneer ze overrijp worden geplukt, na een lichte vorst, waardoor de schil niet meer samentrekkend is. Het is ook mogelijk ze nog stevig te plukken en binnen te laten rijpen, verpakt in krantenpapier, met het steeltje naar beneden, in de buurt van appels. Voor een langere bewaring maakt opslag bij lage temperatuur (-1 tot +1 °C) het mogelijk de vruchten 2 tot 4 maanden te bewaren.

De kaki is een vrucht met smeltend, romig en honingzoet vruchtvlees die naturel gegeten kan worden, in tweeën gesneden en met een lepel uitgelepeld. Hij past heerlijk in een fruitsalade. In de keuken komen al zijn smaken tot hun recht, verwerkt in jam, compote, gelei, of voor het maken van crumble, cake en taarten, of om hartige gerechten te begeleiden. Van de bladeren wordt kakibladthee gemaakt, een infusie die vaak wordt geserveerd, soms gemengd met camelliathee, in China, Korea en Japan. Een thee die bekend staat om zijn gunstige effecten op het lichaam.

Weinig zuur en weinig calorierijk, is de kaki bijzonder rijk aan koolhydraten, vezels en carotenen. Hij is ook goed voorzien van antioxidanten, provitamine A en mineralen (koper en kalium, calcium, fosfor) en in kleinere hoeveelheden magnesium, natrium en sporenelementen. Het vitamine C-gehalte volgt de rijping van de vrucht: hoe rijper hij wordt, hoe hoger het gehalte.

Met al zijn voordelen vindt de kaki zijn plaats in de tuin, geplant in een gazon, binnen een boomgaard of een eetbare haag. Hij brengt veel plezier aan wie hem bezit. U kunt gemakkelijk de variëteit vinden die bij u past in ons brede assortiment kaki's.