Een tuin op het noorden aanleggen

Voor- en nadelen van een schaduwtuin

Een tuin (of een deel daarvan) zonder direct licht staat voor een tuinier niet gelijk aan droefheid en wanhoop. Dit type standplaats brengt natuurlijk beperkingen met zich mee en stelt bepaalde grenzen, vooral wat het plantenassortiment betreft, maar biedt ook aanzienlijke voordelen en maakt zelfs landschappelijke inrichtingen mogelijk die elders niet te realiseren zijn.

Beperkingen en grenzen van een schaduwtuin

• Een tuin of border op het noorden krijgt per definitie geen direct zonlicht, terwijl veel planten dat nodig hebben om goed te groeien en rijkelijk te bloeien. Afhankelijk van het type schaduw kan de vochtigheid van de bodem sterk variëren van de ene plek tot de andere.
• De schaduw van een muur gaat vaak samen met vochthoudende grond, of zelfs natte grond afhankelijk van de ligging van het terrein. Sommige planten verdragen deze omstandigheden niet, omdat hun wortels dan kunnen gaan rotten. Ook de winterhardheid kan hierdoor afnemen.
• De aanwezigheid van bomen en hun wortels leidt tot een drogere bodem, waardoor naburige planten met elkaar moeten concurreren om vocht en voedingsstoffen.
• Schaduwrijke plekken zijn doorgaans kouder dan andere delen van de tuin waar de zon zich, al is het maar gedeeltelijk, een deel van de dag laat zien. Het duurt langer voordat de temperaturen oplopen en als de winter streng is, kan de bodem zelfs voortdurend bevroren blijven. Ook hierdoor kunnen de planten die er groeien het moeilijk krijgen.

→ Lees ook: Licht in de tuin: standplaats, zon, schaduw en lichtsterkte

Voordelen en mogelijkheden

• Er bestaat een ongelooflijk groot assortiment planten die in de natuur van nature de zonnestralen vermijden en hun toevlucht zoeken op plekken waar deze hun blad niet kunnen verschroeien en ze niet overmatig laten verdampen. Het gaat vaak, maar niet uitsluitend, om planten met grote bladeren. Ze zijn aangepast aan dit gebrek aan licht en kunnen toch aan fotosynthese doen.
• Beschermd tegen de zon verdampen planten minder water en profiteren ze van een bodem waarin de verdamping beperkt blijft. Zo blijft het substraat koeler dan elders. Dat bespaart ook flink wat gietwerk, want in sommige regio’s en periodes verhinderen beperkingen of zelfs verboden de tuinier om water te geven.
• Als een tuin op het noorden meer tijd nodig heeft om op te warmen, kan dat ook een voordeel zijn, want deze geleidelijke temperatuurstijging beschermt tegen plotselinge vorst en dooi, die sommige bloeiperioden in gevaar kunnen brengen of zelfs volledig kunnen vernietigen.
• De afgelopen jaren hebben ons en onze planten zwaar op de proef gesteld. Een schaduwrijk hoekje maakt het mogelijk een toevluchtsoord te creëren waar je graag neerstrijkt om van een paar graden minder en verkoeling te genieten. Zo kun je zelfs midden in de zomer van de tuin genieten.

Put uit het assortiment bosplanten en laat je inspireren door de natuur

Een schaduwrijke tuin aanleggen

Afhankelijk van het soort schaduw hebben we gezien dat de omstandigheden aanzienlijk kunnen verschillen. Het is natuurlijk ondenkbaar om een muur af te breken of een boom te kappen om meer licht te creëren. Toch is het altijd mogelijk om de groeiomstandigheden die we onze planten kunnen bieden te verbeteren.

Verbeter de bodem

• Op zware en natte grond kan de waterafvoer worden verbeterd door grond toe te voegen en de border op te hogen, zodat het water zich niet ophoopt ter hoogte van de voet van de plant of de wortels. Dit kan bijvoorbeeld een vrijstaande of door een laag muurtje of houten dwarsliggers ondersteunde verhoogde border zijn. Door drainerend materiaal (grind, grof zand, lavagrind…) aan de oorspronkelijke bodem toe te voegen, wordt de bodem eveneens beter waterdoorlatend.
• Op arme en droge grond zorgt een toevoeging van organische stof (potgrond, compost, stalmest…) ervoor dat zowel het vermogen om water vast te houden als het gehalte aan voedingsstoffen toeneemt. Let er wel op dat je de voet van bestaande bomen en heesters hiermee niet verstikt en laat de basis van elke plant vrij ademen.

Speel met kleur en licht

• Kies voor meubilair in lichte of kleurrijke tinten, die het gebrek aan licht in de omgeving opvangen.
• Hang spiegels op om een deel van het licht terug te kaatsen en de ruimte groter te laten lijken. Let wel op vogels, die zich kunnen vergissen en zich ertegen te pletter kunnen vliegen: breng kruislings aangebrachte latten of decoratieve elementen aan die hun vlucht afremmen.
• Verlichting in allerlei vormen biedt de mogelijkheid om magische sferen te creëren zodra de avond valt: een spot om de voet van een boom of heester te verlichten, een lichtslinger voor een feestelijke sfeer, kaarsen die een mysterieuze en poëtische sfeer oproepen… de keuze is groot.

Creëer een sfeer

• Laat mossen, die van deze omstandigheden houden, zich vrij ontwikkelen om bij te dragen aan deze sfeer, die doet denken aan een bosrijke omgeving, en verwerk minerale elementen (rotsen, stenen bakken, beelden, lantaarns…) die geen last hebben van het gebrek aan licht en heel goed samengaan met planten.
• Als de ruimte het toelaat, aarzel dan niet om slingerende paden aan te leggen die doen denken aan een boswandeling.
• Richt je ten slotte vooral op schaduwminnende vaste planten of heesters die geschikt zijn voor deze omstandigheden, omdat hun genetische aanleg ervoor zorgt dat ze in deze omgeving mooi en weelderig zijn.

Verwijder de mossen niet, want ze zullen zich hier vanzelf vestigen

Welke planten voor een tuin op het noorden?

Ik ga niet tegen je liegen: het zal moeilijk, zo niet onmogelijk zijn om een schaduwborder met net zoveel bloemen aan te leggen als een border die in de zon ligt. Dat betekent echter absoluut niet dat je genoegen moet nemen met iets saais.

Zet in op blad

• Werk in de eerste plaats met bladplanten. Sommige hebben sierlijke, ingesneden bladeren als kant (varens bijvoorbeeld) en vormen een prachtig contrast met de grote bladeren van planten als Hosta, Asarum, Brunnera, longkruid en Farfugium, om nog maar te zwijgen van de langwerpige bladeren van grassen en aanverwante planten zoals Hakonechloa, veldbies en Ophiopogon. Alleen al dit spel van vormen volstaat bijna om een schaduwborder samen te stellen.
• Om de border interessanter en levendiger te maken en een donkere plek op natuurlijke wijze op te lichten, gebruik je planten met lichtgekleurd blad. Sommige vaste planten hebben goudkleurige bladeren die echte lichtbronnen zijn: Carex ‘Everillo’, Dicentra ‘White Gold’, Hakonechloa ‘All Gold’, Hosta ‘Sunny Halcyon’ en Vinca ‘Illumination’ zijn slechts enkele voorbeelden uit het brede assortiment dat je tot je beschikking hebt. Zet ook in op vaste planten met bont blad, een andere manier om schaduw op te fleuren. Laat ze uitkomen tegen groen of blauw blad en voeg kleuraccenten toe dankzij de grote rijkdom aan purperklokjes, Heucherella en Tiarella, die bovendien in de schaduw bloeien.
• Onder de heesters zijn er soorten waarvan het blad op zichzelf al een blikvanger vormt in een dergelijke beplanting, zoals Japanse esdoorns, Aucuba, Pieris en bamboes. Kies bij voorkeur niet-woekerende variëteiten.

Met de klok mee: Brunnera ‘Looking Glass’, Farfugium japonicum, Hakonechloa ‘All Gold’, Athyrium niponiucm, Vinca ‘Illumination’

Breng structuur aan

• Gebruik wintergroene heesters die het hele jaar door structuur aan je beplanting geven. Buxus, Leucothoe, struikkamperfoelie, Loropetalum, Skimmia en taxussen behoren tot de heesters die het hele jaar door aanwezig zijn.
• Wissel groeivormen en hoogtes af om volume en reliëf te creëren met de silhouetten van je planten. Opgaande planten naast bolvormige of spreidende planten, gecombineerd met andere planten met een fonteinachtige groeiwijze die boven lage, kruipende bodembedekkers uitkomen, dichte randen als omlijsting van hogere heesters: de mogelijkheden zijn zeer uitgebreid.

Voeg bloei toe

• Sommige vaste planten voor de schaduw doen qua uitstraling en bloeirijkdom niet onder voor andere planten. Denk aan acanten, herfstanemonen, gebroken hartjes, Cimicifuga, Epimedium, bepaalde geraniums zoals maccrorhizum, nieskruid, purperklokjes, kruiskruid, Tricyrtis, sleutelbloemen, astilbes en Aziatische steenbreek. De lijst kan nog veel langer worden.
• Voor de hogere etages zijn sommige heesters bijzonder geschikt voor de schaduw. Camelia’s, Pieris, azalea’s, rododendrons, Hydrangea en Mahonia worden gebruikt om het spel van vormen, structuren en kleuren voort te zetten. Ze bloeien bovendien rijkelijk en verspreiden soms heerlijke geuren.

Gebruik verticale elementen

• Aarzel niet om structuren of de stam van bomen te benutten met behulp van klimplanten die mooie verticale accenten creëren: klimhortensia, Schizophragma, klimop, kamperfoelie, wilde wingerd, Berberidopsis en Holboellia passen perfect in een schaduwrijke beplanting zonder veel ruimte op de bodem in te nemen.
• Afhankelijk van je smaak kun je zelfs een thematische sfeer creëren door planten te kiezen met een exotische, natuurlijke, Japanse of meer eigentijdse uitstraling.

→ Laat je inspireren door onze adviezen: Epimedium combineren, Kalmia combineren, Aucuba combineren, Mahonia combineren Fatsia combineren, hortensia combineren…

In ieder geval kan ik je bij het ontwerpen alleen maar aanraden om een lijst te maken van de planten die je aanspreken, zodat elk seizoen iets te bieden heeft voor het oog. Dat geldt des te meer als je de border vanuit een raam in huis kunt zien. Het zou immers jammer zijn als je in het mooie seizoen een aantrekkelijke beplanting hebt, maar de rest van het jaar gedeeltelijk of volledig tegen een lege border aankijkt.

Met de klok mee, een kleine selectie uit de vele planten die het goed doen in de schaduw: Skimmia japonica, Hydrangea petiolaris, Heuchera, Tiarella, Ophiopogon, Epimedium, Hosta