Toona sinensis of Chinese mahonieboom: planten en kweken

Plantkunde en beschrijving

Het geslacht Toona, waartoe verschillende soorten behoren, waarvan Toona sinensis de bekendste is, maakt deel uit van de familie Meliaceae. Dit geslacht omvat vijf soorten en onderscheidt zich door zijn grote geografische verspreidingsgebied, dat zich uitstrekt van Zuidoost-Azië tot Australië.

• Toona calantas of Filipijnse ceder
• Toona ciliata of Australische rode ceder (synoniem: Toona australis)
• Toona febrifuga of Vietnamese ceder
• Toona sinensis of Chinese mahonieboom (of Chinese ceder): winterhard tot -15 °C
• Toona sureni of Indonesische ceder

De wetenschappelijke naam van het geslacht Toona is afkomstig van de inheemse Australische benaming. De soorten van het geslacht Toona komen voornamelijk voor in Zuidoost-Azië, India, Australië en bepaalde delen van de Himalaya. Toona sinensis, of Chinese mahonieboom, de enige soort die bij ons wordt gekweekt dankzij zijn winterhardheid, komt oorspronkelijk uit China en Oost-Azië. Er bestaat overigens verwarring over de benaming van deze boom, die afhankelijk van de bron Toona sinensis, Cedrela toona of Cedrela sinensis wordt genoemd. Het geslacht Cedrela, dat uitsluitend in Amerika voorkomt, wordt tegenwoordig echter onderscheiden van het geslacht Toona, dat zijn oorsprong in de Oude Wereld heeft.

Toona sinensis links (© Forest and Kim Starr). Rechts Toona ciliata (© Dinesh Valke)

De bomen van het geslacht Toona hebben een majestueus en slank silhouet, met een vaak rechtopgaande groeiwijze en een afgeronde kroon. De uiteindelijke hoogte kan sterk verschillen per soort, maar sommige exemplaren van Toona sinensis kunnen wel 25 meter hoog worden. Toona sinensis staat bovendien bekend om zijn relatief snelle groei, vooral in zijn jonge jaren. Op tienjarige leeftijd kan deze boom 6 tot 8 meter hoog zijn.

De schors van Toona is bij jonge exemplaren meestal glad en wordt naarmate de boom ouder wordt ruwer en gebarsten. De kleur varieert van grijs tot bruin.

Het blad is een van de opvallendste kenmerken van het geslacht Toona. De bladeren zijn meestal groot en geveerd (ze bestaan uit talrijke kleine deelblaadjes die aan weerszijden van een centrale as of spil zijn geplaatst) of dubbel geveerd en kunnen tot 60 cm lang worden. Ze bestaan uit talrijke ovale deelblaadjes, donkergroen aan de bovenzijde en lichter aan de onderzijde. In het najaar vormen de bladeren van Toona sinensis een kleurrijk schouwspel. Ze veranderen in de zomer van diep groen naar een spectaculair palet van herfstkleuren, van goudgeel tot felrood, met daartussen tinten oranje en koper.

De bladeren krijgen het hele jaar door prachtige tinten

De bomen van het geslacht Toona produceren kleine witte of roze bloemen, die in trossen of pluimen bijeenstaan. De bloei van Toona sinensis vindt met name plaats van mei tot juni. De bloemen van de Chinese mahonieboom zijn klein, maar verschijnen in grote aantallen. Ze zijn meestal wit, crèmekleurig of soms lichtroze. Elke bloem bestaat uit vijf tere bloembladen en talrijke opvallende meeldraden. De bloemen staan in lange pluimen of trossen die enkele tientallen centimeters lang kunnen worden. Deze hangende trossen geven de boom tijdens de volle bloei een zeer sierlijk uiterlijk. Een van de opvallendste kenmerken van de bloei van Toona sinensis is de geur. De bloemen verspreiden een zacht en aangenaam aroma, dat vaak als subtiel zoet wordt omschreven. Deze geur trekt verschillende bestuivers aan, waaronder bijen en vlinders, wat essentieel is voor de bestuiving van de boom. Wanneer de boom volop bloeit, verandert hij in een spectaculair geheel van witte bloemen, die een opvallend contrast vormen met het donkergroene blad.

Links de bloei van Toona sinensis (©Fanghong -Wikimedia Commons); rechts Toona ciliata (© Dinesh Valke)

De vruchten van Toona zijn houtige zaaddozen die opengaan om talrijke kleine gevleugelde zaden vrij te geven. Deze zaden worden door de wind verspreid, waardoor de soort zich op natuurlijke wijze kan voortplanten.

De soorten van Toona geven doorgaans de voorkeur aan goed doorlatende en vruchtbare bodems, maar sommige kunnen verschillende grondsoorten verdragen, waaronder minder vruchtbare bodems. Hun wortelstelsel is aangepast om water en voedingsstoffen efficiënt op te nemen. Het wortelstelsel van Toona sinensis is doorgaans uitgebreid en krachtig en geschikt om zijn grote omvang en hoogte te ondersteunen. Het gaat om een gemengd wortelstelsel, met diepe penwortels voor stabiliteit en verankering en uitgestrekte zijwortels voor een efficiënte opname van water en voedingsstoffen.

De bekendste soorten en variëteiten

Toona sinensis - Chinese mahonieboom

De Chinese mahonieboom is een snelgroeiende loofboom met een slanke groeiwijze en een lichte kroon. Hij draagt lange, geveerde, aromatische bladeren die bij aanraking een uiengeur verspreiden. De bloei, van voorjaar tot zomer, bestaat uit lange, hangende, geurende trossen met minuscule, wit tot roze bloemen.

• Bloeitijd mei tot juli
• Uiteindelijke planthoogte 18 m

Productfiche bekijken

Toona sinensis Flamingo - Chinese mahonieboom

De cultivar 'Flamingo' onderscheidt zich van de botanische soort door een smallere, sterk smal opgaande groeiwijze, een geringere omvang en blad waarvan de kleur per seizoen varieert. In het voorjaar zijn de bladeren zalmroze tot koperroze, met granaatrode nerven en bladstelen. Daarna worden ze lichter, crèmewit, voordat ze in de zomer groen kleuren.

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 10 m

Productfiche bekijken

Planten van de Toona sinensis

Wanneer planten?

Planten in het najaar wordt vaak als ideaal beschouwd, vooral in gematigde klimaten. Door in deze periode te planten, kan de boom zich tijdens de koele en vochtige maanden van het najaar vestigen, voordat hij in de winterrust gaat.

Het vroege voorjaar, na de laatste vorst, is ook een goed moment om de Toona sinensis te planten. Het is dan wel belangrijk om tijdens de zomermaanden voor voldoende water te zorgen bij jonge planten.

Waar planten?

De Chinese mahonieboom staat het liefst op een zonnige plek of in de halfschaduw. Voldoende zonlicht is belangrijk voor de groei van de boom en voor de intensiteit van de bladkleur, vooral bij variëteiten met gekleurd blad, zoals de cultivar ‘Flamingo’.

Goed doorlatende grond is essentieel om problemen met wortelrot te voorkomen. De Chinese mahonieboom past zich aan verschillende grondsoorten aan, maar groeit het best in rijke, vruchtbare grond. Als je grond zwaar of kleiachtig is, kan het nodig zijn de drainage te verbeteren of compost toe te voegen om de structuur van de grond te verbeteren. De pH-waarde van de grond is niet erg belangrijk; de boom verdraagt licht zure, neutrale en zelfs licht kalkrijke bodems.

Nota bene: Plant de Toona sinensis niet te dicht bij drainagevoorzieningen, septische putten of waterleidingen, omdat de wortels zich sterk kunnen uitbreiden en problemen kunnen veroorzaken.

De prachtige herfstkleuren van de Toona sinensis

Hoe planten?

• Graaf een gat dat twee keer zo breed is als de wortelkluit en net zo diep als de pot waarin de boom is geleverd.
• Verbeter de uitgegraven grond indien nodig met compost of goed verteerde stalmest, vooral als de grond arm is.
• Haal de boom voorzichtig uit de pot. Als de boom met een wortelkluit in een jute kluitdoek is geleverd, maak de jute ter hoogte van de wortelhals los en plant hem in zijn geheel zonder de wortelkluit te verstoren.
• Plaats de boom zo in het gat dat de bovenkant van de wortelkluit ongeveer gelijk ligt met het omliggende grondniveau.
• Vul het gat met de verbeterde grond en druk deze licht aan om de luchtholtes te verwijderen.
• Geef overvloedig water om het contact tussen de wortels en de grond te bevorderen.

Belangrijk! : Een goed gevestigde boom verdraagt korte vorstperiodes van ongeveer -12 tot -15 °C. Bescherm de boom de eerste winters met een dikke vliesdoek als zeer lage temperaturen worden voorspeld.

Onderhoud van de Toona sinensis

Regelmatig water geven is essentieel, vooral tijdens de eerste jaren en in droogteperiodes. Zorg ervoor dat de bodem vochtig blijft, maar niet doorweekt raakt. Het is aan te raden organische mulch rond de basis aan te brengen om het vocht vast te houden en onkruid onder controle te houden.

Snoeien is doorgaans niet nodig, behalve om dode of verkeerd geplaatste takken te verwijderen en moet aan het einde van de winter of aan het begin van het voorjaar gebeuren.

Ziekten en plagen

De cedrela’s van het geslacht Toona zijn weinig gevoelig voor ziekten en plagen. Toch kan Toona sinensis worden aangetast door bladluizen en schildluizen, die de boom kunnen verzwakken en zijn groeikracht kunnen verminderen. Ook schimmelziekten, zoals wortelrot of echte meeldauw, kunnen zich ontwikkelen, vooral bij een slecht gedraineerde bodem of een hoge luchtvochtigheid.

Een Toona vermeerderen

De meest effectieve methode om de Chinese mahonieboom te vermeerderen is door zaai. De zaden moeten bij rijpheid worden geoogst, meestal in het najaar, en kunnen meteen worden gezaaid of na een koude stratificatie als ze worden bewaard. Voor een optimale kieming moeten de zaden in een goed gedraineerd substraat worden geplant en vochtig, maar niet doornat worden gehouden. De ideale temperatuur voor de kieming ligt rond 20 °C. Jonge planten hebben zorgvuldige verzorging nodig totdat ze sterk genoeg zijn om naar hun definitieve standplaats te worden verplant.

Let op: Om een variëteit zoals Chinese mahonieboom ‘Flamingo’ soortecht te vermeerderen, kun je beter vegetatieve vermeerderingsmethoden gebruiken, zoals stekken of, beter nog, enten in plaats van zaai.

Combineren

Om je Toona sinensis ‘Flamingo’ extra in de verf te zetten, kun je een combinatie overwegen van heesters en bodembedekkende vaste planten die een harmonieus contrast van texturen en kleuren bieden en dezelfde verzorgingsbehoeften hebben. Op zure bodem zullen heesters zoals azalea’s en rododendrons, met hun uitbundige bloei in wit, roze of violet, de roze tinten van de Toona aanvullen.

Kies als bodembedekker voor vaste planten zoals hosta’s met hun vlezige bladeren, die goed zullen gedijen in de halfschaduw van de Toona en tegelijk sterk contrasteren met de kleur en vorm van het blad, vooral bij de Hosta ‘Alcyon’. Ook een tapijt van kleine maagdenpalmen ‘Elisa’ (Vinca minor ‘Elisa’) met hun delicate bloemen zorgt voor een zachte harmonie met het roze blad van de Toona. Hier en daar zouden purperklokjes met hun kleurrijke blad, waarom niet roze zoals bij de variëteit ‘Wild Rose’, in ronde pollen een interessante textuur en het hele jaar door een palet aan herfstkleuren bieden. Dwergasters zorgen aan het einde van het seizoen voor een vleugje heldere kleur met hun uitbundige bloei.

In het midden Cedrela sinensis ‘Flamingo’ (© Leonora Enking), omringd door Vinca minor ‘Elisa’, Heuchera ‘Wild Rose’, een Rhododendron ‘Roseum Elegans’ en Hosta ‘Halcyon’ (© Peganum)

Anekdotes

• De ‘Toona’ in de keuken: de jonge bladeren van Toona sinensis worden in China gegeten en staan bekend onder de naam ‘xiangchun’. Ze worden gebruikt om gerechten op smaak te brengen en zijn vooral in het voorjaar geliefd. Vaak worden ze gewokt met knoflook of verwerkt in omeletten, waarbij ze een unieke smaak krijgen die aan ui doet denken.
• Een symbool van een lang leven: in China wordt Toona sinensis beschouwd als een symbool van een lang leven en voorspoed. Dat komt misschien door zijn lange levensduur en indrukwekkende gestalte, maar ook door zijn traditionele toepassingen in de geneeskunde.
• Kwaliteitshout voor instrumenten: het hout van Toona sinensis wordt zeer gewaardeerd voor de vervaardiging van traditionele Chinese muziekinstrumenten. De fijne structuur en het vermogen om een mooi geluid voort te brengen, maken het tot een uitstekend materiaal voor instrumentbouwers.
• Een geneeskrachtige plant: in de traditionele Chinese geneeskunde wordt Toona sinensis gebruikt vanwege zijn geneeskrachtige eigenschappen. Men gelooft dat de plant een gunstige werking heeft op het bloed en het innerlijke evenwicht van het lichaam.
• Een boom voor generaties: sommige Toona sinensis worden in China geplant als geboorteboom. Bij de geboorte van een kind wordt een boom geplant, die samen met het kind opgroeit. Dit symboliseert de groei en ontwikkeling van het kind.

In Azië worden de jonge scheuten in de keuken gebruikt