Gewone smeerwortel - Symphytum officinale

De Smeerwortel, in het Latijn Symphytum officinale, staat al sinds de oudheid bekend als geneeskrachtige plant. Het is een plant met duizend deugden: in de keuken, als natuurlijke apotheek, maar vooral in de tuin als meststof en plantenversterkende gier. Je kunt hem in het voorjaar en najaar zaaien, maar ideaal is van maart tot juni.

Ook wel Grote Smeerwortel, Ezelsoren of Koeientong genoemd, behoort de Smeerwortel, net als Bernagie, tot de familie van de Ruwbladigen. Het is een vaste, kruidachtige plant die oorspronkelijk uit Europa en West-Azië komt en die zeer winterhard is en temperaturen tot -30°C kan verdragen.

De Grote Smeerwortel is krachtig en kan, als de bodem en standplaats hem bevallen, wel 1,2 meter hoog en 1,5 meter breed worden. Hij groeit in een opgaande pol, zijn rechtopstaande stengels en zijn grote groene bladeren zijn bedekt met haren. Van mei tot juli draagt hij klokvormige bloemen, waarvan de kleur varieert. Het is een plant die soms als 'onkruid' wordt beschouwd omdat hij spontaan op vochtige plekken groeit.

In de keuken kunnen de jonge bladeren rauw toegevoegd worden aan gemengde salades. Gekookt kunnen ze gevuld worden, of verwerkt in beignets, soep of puree. De jonge bloemknoppen, met een licht ziltig smaakje, worden op dezelfde manier bereid als broccoli of asperges. Let op: hoewel eetbaar, maakt het hoge gehalte aan alkaloïden het een plant om met mate te consumeren.

In de natuurlijke geneeskunde worden de grote bladeren gebruikt als kompres voor kleine wondjes, omdat ze de genezing bevorderen en het herstel van verstuikingen versnellen. Met de wortels kun je ook uitstekende, herstellende zalven maken die zeer rijk zijn aan allantoïne.

In de tuin is de Grote Smeerwortel sierlijk maar ook plantenversterkend: zeer rijk aan kalium en boor, vult Smeerwortelgier die van Brandnetel, die veel stikstof levert, perfect aan. Deze gier stimuleert de bloei en vruchtzetting en verbetert tegelijkertijd de bladweerstand. De gier kan ook dienen als activator voor trage composthopen en als vloeibare meststof voor de meest veeleisende groenten. Het is ook een uitstekende grondbedekking: grof gehakt breken de bladeren van Smeerwortel snel af en geven hun voedingsstoffen af aan de bodem. Tot slot is het, bereid als afkooksel, een goed natuurlijk insecticide tegen bladluis.

Tot slot is het goed om te weten dat het een drachtplant is die nectar en stuifmeel levert, waar bijen, hommels en vlinders dol op zijn.

Oogst: deze vindt plaats van mei tot oktober, ongeveer om de twee weken, door de plant op ongeveer een derde van zijn hoogte af te knippen.

Bewaring: de bladeren van Smeerwortel zijn zeer goed te bewaren door ze te drogen.

De tip van de tuinman: de Grote Smeerwortel vermeerdert zich gemakkelijk, door scheuren maar ook door zaad, tot het punt dat hij... een beetje te aanwezig wordt. Om van de voordelen te profiteren zonder last te hebben van zijn opdringerigheid, geef je hem een grote, eigen ruimte, apart van andere teelten, en verwijder je indien nodig ongewenste, spontane uitzaai in het kiemplant-stadium.