Fraxinus excelsior Crispa Variegata - Gewone es

De Fraxinus excelsior ‘Crispa Variegata’ is een zeer zeldzame vorm van de gewone es. Het is een dwergboom met een pittoreske vorm, een zeer langzame groei en een blad dat zowel gekroesd als bontgeel is. In het najaar lichten deze merkwaardige bladeren geel op. Liefhebbers van botanische curiositeiten zullen genieten van het vreemde schouwspel dat deze kleine es door de seizoenen heen biedt. Zoals elk uniek exemplaar, verdient hij een opvallende plek in een kleine tuin, of zelfs in een grote kuip waar hij het terras zal versieren.

De Fraxinus excelsior, in het Nederlands gewone es of hoge es genoemd, is een boom uit de olijffamilie (Oleaceae), net als de olijfboom, jasmijn, liguster of sering. Hij komt vooral voor in Europa, Scandinavië en Rusland, waar hij algemeen is langs oevers, maar ook in bossen. Hij kan een hoogte van 20 tot 30 meter bereiken en 150 tot 200 jaar oud worden. Zijn stam is meestal recht en zijn kroon langwerpig. Het is de vijfde meest voorkomende soort in Frankrijk, en hij is in het hele land te vinden, behalve in de hoge bergen en aan de Middellandse Zeekust.
De cultivar ‘Crispa Variegata’, waarvan de herkomst onbekend is, is nog zeldzamer dan de vorm 'Crispa'. Vaak geënt op een stam om zijn vreemde groeiwijze te benadrukken, vormt deze es een zeer dichte, breed eivormige kroon. Een volwassen exemplaar bereikt gemiddeld 4 meter hoogte bij 1,50 meter breedte. De twijgen zijn groengrijs en stug, de bladeren staan zeer dicht opeen, zijn geveerd en bestaan uit 7 tot 13 gekroesde en gegolfde, min of meer elliptische deelblaadjes van 3 tot 5 cm lang. De deelblaadjes zijn willekeurig gevlekt of omrand met geel tot crèmegeel. De herfst kenmerkt zich door een kleurverandering naar warme gele tinten, maar soms verkleuren de bladeren niet en blijven ze groen tot de eerste vorst. Deze onvruchtbare boom produceert geen bloemen en geen vruchten.

De gewone es 'Crispa Variegata' is een ongewone plant die verzamelaars zal bekoren. Het is een kleine boom die zeer winterhard is (tot -30°C) en goed tegen kalkhoudende grond kan, mits deze diep, vochtig en voedselrijk is. Een zonnige standplaats heeft de voorkeur, maar hij verdraagt ook een plek in lichte schaduw. Hij is gevoelig voor stilstaand water en voor droogte. Plant hem solitair om hem van dichtbij te kunnen bewonderen. Liefhebbers van ongewone planten zullen ook de kronkelwilg, de dwergsophora 'Little Baby' of de paardenkastanje 'Monstrosa' waarderen.