Crocus sativus - Saffraankrokus

De Crocus sativus, algemeen bekend als Saffraan, is een kleine bolgewas met een onzekere herkomst, die sinds mensenheugenis wordt gekweekt voor de oogst van zijn kostbare vrouwelijke bloemdelen in een felrode kleur, genaamd stempels, die sterk aromatisch zijn. Deze perfect winterharde crocus is ook een heel mooie herfstbloeier, waarbij elke knol één tot twee grote, kelkvormige bloemen produceert in een lila kleur, geaderd met paars-puurper, die als een schatkistje dienen voor de rode stempels en de goudgele meeldraden. Hij voelt zich thuis in de moestuin maar ook in zonnige borders en rotstuinen, hier en daar verspreid tussen tapijtvormende bodembedekkers waar zijn mooie bloemen door de vegetatie heen zullen breken. 

Saffraan is een vaste plant, een geofyt (met een ondergronds reserveorgaan genaamd een knol) uit de familie van de Iridaceae. Het is een steriele plant, die geen levensvatbaar zaad produceert, en is waarschijnlijk ontstaan uit de hybridisatie van twee wilde crocussen, die zich duizenden jaren geleden ergens in Griekenland of Turkije heeft voorgedaan volgens specialisten. De Crocus sativus heeft een knol (verdikte stengelbasis) die hem in staat stelt de zomer in een toestand van kiemrust door te brengen, waardoor de plant de zomerdroogte ontwijkt. Zijn loof, bestaande uit 6 tot 10 zeer fijne, lineaire bladeren van 15 tot 20 cm lang, een beetje leerachtig, omrand met wimpers, in een donkergroene kleur, ontwikkelt zich in het najaar, blijft de hele winter aanwezig en verdwijnt begin zomer. De bloei vindt over het algemeen plaats in oktober, vóór het verschijnen van het loof. De grote, spectaculaire bloemen van 10 cm komen direct uit de grond. Ze zijn van een grote schoonheid, gevormd door een kroon met 6 bloemblaadjes waarvan het centrum wordt ingenomen door 3 meeldraden met helmknoppen bedekt met geel stuifmeel en 3 lange rode filamenten genaamd stempels, die worden geoogst en gedroogd om in de keuken te worden gebruikt als specerij of als kleurstof. Zijn bloemen blijven, in tegenstelling tot de meeste crocussoorten, zelfs in het donker open.

De Crocus sativus wordt uiteraard in de moestuin gebruikt, maar ook in de siertuin, want hij is zowel decoratief als nuttig. Je kunt hem plaatsen in een border, als randbeplanting, in een rotstuin of ook in potten voor herfstcrocussen. In de tuin kun je hem planten op de rand van een border of in een rotstuin, altijd in de zon en in een goed doorlatende, lichte bodem, en hem combineren met mooie, tapijtvormende vaste planten voor droge grond : Artemisia lanata, wilde tijm, Stachys bysantina, Phyla nodiflora of bijvoorbeeld Cerastostigma plumbaginoides, met zijn rode herfstblad en nog vele anderen. Grote sieruien zoals de Allium christophii, maar ook de Peruaanse hyacint, de Amaryllis belladona of andere bollen die van droge grond in de zomer houden, zullen ook goede metgezellen zijn voor de saffraan.

Hoofdzakelijk geproduceerd in Iran, wordt saffraan elke dag geoogst zodra de bloemen open gaan (de bloemen hebben een kort leven, ongeveer 48 uur), idealiter bij zonsopgang om zijn smaakkwaliteiten te behouden. Eenmaal geoogst worden de stempels gedroogd; laat ze ongeveer twintig minuten drogen in een nauwelijks warme oven (60°C) en bewaar ze vervolgens in luchtdichte potten. Er zijn 150 bloemen nodig om één gram saffraan te produceren.