Welke onderstam kiezen voor gezonde en productieve citrusbomen?

De meest gebruikte onderstammen voor citrusbomen

Wat is een onderstam?

In de tuinbouw is de onderstam de basis, het fundament waarop je fruitboom wordt opgebouwd. Het is het onderste deel van de boom, met de wortels en een deel van de stam, waarop een deel van een andere plant wordt geënt: de ent. Deze zal de bovengrondse delen en de vruchten voortbrengen. Deze combinatie van onderstam en ent is cruciaal: de onderstam moet zorgvuldig worden geselecteerd om niet alleen een goede groei en ontwikkeling van de boom te garanderen, maar ook om bestand te zijn tegen de plaatselijke omstandigheden, zoals het klimaat, de bodem en ziekten.

Onderstammen spelen een cruciale rol bij het kweken van citrusvruchten. Ze beïnvloeden alles, van de weerstand tegen ziekten tot de grootte van de boom en de productiviteit ervan. De juiste onderstam kiezen kan dus bepalend zijn voor het succes of mislukken van een aanplant met citrusvruchten.

Citrange (Carrizo en C35)

Citrange is een hybride die is ontstaan uit een kruising tussen Poncirus trifoliata en verschillende citrusvruchten. De plant wordt vooral gewaardeerd om haar vermogen om minder vruchtbare bodems te verdragen en om haar weerstand tegen bepaalde ziekten, zoals tristeza, een verwoestende virusziekte bij citrusvruchten. Citranges zorgen ervoor dat geënte bomen relatief snel vruchten gaan dragen en zijn geschikt voor gebieden met kalkrijke of licht zoute bodems. Toch worden ze niet aanbevolen voor gebieden waar vorst voorkomt, omdat ze minder winterhard zijn dan Poncirus trifoliata.

Poncirus trifoliata

Deze onderstam staat bekend om zijn grote weerstand tegen kou, waardoor hij ideaal is voor het kweken van citrusvruchten in gematigde streken of gebieden waar af en toe vorst voorkomt. Poncirus trifoliata zorgt ook voor een goede weerstand tegen bodemziekten zoals Phytophthora. De plant kan de grootte van de boom echter beperken. Dat is gunstig voor de oogst, maar kan de totale productie verminderen. Bomen die op Poncirus trifoliata zijn geënt, leven vaak langer en kunnen worden gekweekt in minder ideale bodems.

Citrus volkameriana

Deze onderstam is ontstaan uit een kruising van verschillende Citrus-soorten (C. micrantha, C. medica en de mandarijnboom). Deze onderstam zorgt ervoor dat citroenbomen en limoenbomen vroeg vruchten gaan dragen en krachtig groeien. De plant is geschikt voor zandgrond en goed bestand tegen kalk en droogte. Hij is bestand tegen het tristeza-virus, maar gevoelig voor gomziekte en nematoden.

Citrumelo

Citrumelo, een kruising tussen Poncirus trifoliata en grapefruit (Citrus paradisi), combineert de beste eigenschappen van zijn ouders. De plant is goed bestand tegen Phytophthora en andere schimmelziekten in de bodem. Citrumelo is verenigbaar met een groot aantal citrusvruchten en wordt vooral gebruikt voor grapefruits en bepaalde variëteiten mandarijnen. De plant is ook winterhard en zorgt voor een goede fruitproductie, al kan de smaak van de vruchten licht variëren afhankelijk van de verenigbaarheid van de onderstam en de ent.

Andere veelgebruikte onderstammen

Andere onderstammen worden vaak gebruikt afhankelijk van de specifieke behoeften van kwekers en de plaatselijke omstandigheden:

• Cleopatramandarijn (Citrus reshni): wordt veel gebruikt vanwege haar tolerantie voor zout en verschillende bodemtypes. De plant groeit minder krachtig dan Citrange of Citrumelo, maar is zeer geschikt voor kleine tuinen of de teelt in potten.
• Citrumelo ‘Swingle 4475’: uitstekend geschikt voor gebieden met problemen door kalkrijke bodem en biedt een goede weerstand tegen bodemziekten.
• Bittere sinaasappel of pomerans (Citrus aurantium): van oudsher populair vanwege de weerstand tegen ziekten en de goede verenigbaarheid met veel citrusvruchten, maar tegenwoordig minder in gebruik vanwege de gevoeligheid voor het tristeza-virus bij citrusvruchten.

Citrus aurantium

Criteria voor de keuze van de juiste onderstam

De keuze van de onderstam is bepalend voor de optimale ontwikkeling van uw citrusbomen. Hier zijn de belangrijkste criteria om te overwegen bij het selecteren van de onderstam die het beste bij uw behoeften en uw omgeving past.

Aanpassing aan het klimaat en de bodem van uw regio

Het succes van de teelt van citrusbomen begint met de keuze van een onderstam die is aangepast aan het klimaat en het bodemtype van uw regio. Citrusbomen hebben specifieke omstandigheden nodig om goed te groeien, waaronder goed doorlatende grond en een zacht klimaat. Als uw regio bijvoorbeeld vaak met vorst te maken heeft, zou een onderstam zoals Poncirus trifoliata, die bekendstaat om zijn koudebestendigheid, ideaal zijn. Voor kalkrijke of zoute bodems kan een onderstam zoals citrange of citrumelo ‘Swingle 4475’ een betere tolerantie bieden. De aanpassing van de onderstam aan de plaatselijke omstandigheden is essentieel om omgevingsstress te beperken, een gezonde groei te bevorderen en een goede productie te garanderen.

Weerstand tegen ziekten en plagen

De weerstand tegen ziekten en plagen is een ander belangrijk criterium bij de keuze van een onderstam. Sommige onderstammen bieden een natuurlijke weerstand tegen specifieke ziekten, zoals tristeza, een virusziekte, of Phytophthora, een schimmel die de wortels aantast. Zo staat citrumelo ‘Swingle 4475’ bekend om zijn weerstand tegen Phytophthora. Door een resistente onderstam te kiezen, kunt u de behoefte aan chemische behandelingen verminderen, de beheerkosten verlagen en de duurzaamheid van uw boomgaard vergroten. Het is ook belangrijk om rekening te houden met plaatselijke plagen, zoals nematoden, waartegen specifieke onderstammen bescherming kunnen bieden.

Invloed op de grootte en productiviteit van de boom

De onderstam kan de grootte van de boom en zijn productiviteit sterk beïnvloeden. Afhankelijk van de beschikbare ruimte kunt u een onderstam kiezen die zorgt voor een compactere groei van de boom. Onderstammen zoals Poncirus trifoliata leveren doorgaans kleinere bomen op, waardoor de oogst en het onderhoud gemakkelijker worden. Aan de andere kant kunnen sommige onderstammen de groeikracht van de boom vergroten en de vruchtproductie versnellen, maar daardoor kan ook intensiever beheer en vaker snoeien nodig zijn. De productiviteit wordt ook beïnvloed door de verenigbaarheid tussen de onderstam en de ent; een goede verenigbaarheid zorgt niet alleen voor een krachtige groei, maar ook voor een betere kwaliteit en grotere hoeveelheid fruit.

De productiviteit van een citrusboom kan worden verhoogd door de juiste onderstam te kiezen

Enten van citrusplanten

Geschikte enttechnieken voor citrusbomen

De enttechnieken variëren naargelang het type boom, de leeftijd van de planten en de plaatselijke omstandigheden. Voor citrusbomen worden vooral de volgende technieken gebruikt:

• Oculeren (ook wel “budding” genoemd): bij deze methode wordt één enkele bladknop van de ent gebruikt. De bladknop wordt onder de schors van de onderstam geplaatst, waar hij uiteindelijk vergroeid raakt en zich ontwikkelt. Oculeren is bijzonder populair voor citrusbomen vanwege de hoge doeltreffendheid en het gebruiksgemak. Het wordt vaak aan het einde van de zomer uitgevoerd, wanneer de schors gemakkelijk loslaat.
• Driehoeksenting : deze methode wordt vooral gebruikt bij dikkere onderstammen of bestaande stammen. Hierbij wordt een spleet in de stam van de onderstam gemaakt, waarin een of meerdere puntig gesneden enten worden geplaatst. Driehoeksenting is ideaal om de variëteit van een bestaande boom te vervangen of te veranderen.

Ent op een tak van een citroenboom

Ideale periode om te enten

Voor citrusbomen is het beste moment om te enten meestal het begin van het voorjaar, net voordat de nieuwe groei begint. Zo kan de ent zich tijdens het groeiseizoen goed ontwikkelen. Oculeren kan echter aan het einde van de zomer worden uitgevoerd, wanneer de sapstroom nog actief is en de schors gemakkelijk loslaat, waardoor de bladknoppen eenvoudig kunnen worden ingebracht.

Verzorging na het enten voor een goede aanslag

• Bescherming van de entplaats : gebruik entband, raffia of entwas om de ent en de entplaats te beschermen tegen uitdroging en infecties. Houd de zone goed afgesloten totdat de ent actief begint te groeien.
• Water geven en bemesten: houd de bodem goed vochtig zonder deze te verzadigen; een teveel aan water kan bodemziekten bevorderen die de ent aantasten. Een lichte bemesting met speciale meststof voor citrusbomen (NPK 3-2-5) kan enkele weken na het enten nuttig zijn om de groei te stimuleren, maar vermijd stikstofrijke meststoffen, die de aanslag van de ent kunnen belemmeren.
• Snoei en vormgeving: begin de boom na het aanslaan van de ent te vormen, zodat er een stevige structuur ontstaat. Snoei de andere scheuten van de onderstam, zodat alle energie van de plant naar de ontwikkeling van de ent gaat.

Onderhoud van geënte bomen in de boomgaard en tuin

Regelmatige controle en onderhoud

Continue controle is essentieel om problemen met de gezondheid van planten snel op te sporen en doeltreffend in te grijpen. Hier zijn enkele aspecten om in de gaten te houden:

• Controle op tekenen van ziekten en plagen: controleer de bomen regelmatig om vroege tekenen van ziekten of aantasting door plagen op te sporen. Symptomen zoals verwelking, vlekken op de bladeren of een algemene verzwakking van de boom vereisen onmiddellijke aandacht om verspreiding te voorkomen.
• Beoordeling van de groei en ontwikkeling: let op de groeikracht van de bomen en de kwaliteit van de vruchtzetting. Een ongelijkmatige of onvoldoende ontwikkeling kan wijzen op problemen met de onderstam of voedingstekorten.
• Controle van het wortelstelsel: het wortelstelsel moet gezond en goed ontwikkeld zijn. Beschadigde of rotte wortels kunnen de hele plant aantasten. Periodieke controle van de wortels, vooral na extreme weersomstandigheden of perioden met veel regen, wordt aanbevolen.

Observatie is essentieel om eventuele ziekten op te sporen

Aan de verschillende typen onderstammen aangepast snoeien en bemesten

Het snoeien en bemesten moet worden afgestemd op het gebruikte type onderstam, omdat elke variëteit anders op ingrepen reageert.

• Snoei: snoeien helpt om de grootte van de boom te beheersen, zorgt voor een goede luchtcirculatie in de kroon en maximaliseert de vruchtproductie. Bij onderstammen die een sterke groei veroorzaken, zoals sommige typen citranges, kan sterker snoeien nodig zijn om de structuur van de boom in stand te houden en de vruchtproductie te optimaliseren. Bij onderstammen zoals Poncirus trifoliata, die de groei van de boom van nature beperken, is lichte snoei doorgaans voldoende.
• Bemesting: het type onderstam beïnvloedt de voedingsbehoefte van de boom. Krachtig groeiende onderstammen kunnen meer voedingsstoffen nodig hebben om hun snelle groei te ondersteunen, terwijl voor minder groeikrachtige onderstammen vaak een gematigde bemesting volstaat. Het is belangrijk om de hoeveelheid afgestemde voedingsstoffen aan te passen op basis van de waarnemingen tijdens de regelmatige controle, waarbij rekening wordt gehouden met tekenen van tekorten of een teveel aan voedingsstoffen.