Botrytis of grauwe schimmel

Welke soorten zijn gevoelig voor grauwe schimmel?

Deze ziekte komt zowel in de siertuin voor bij pioenen, de tulp (tulpenvuur) en perkplanten (sleutelbloem, begonia…), in de moestuin (courgette, komkommer, meloen, tomaat, aardbei…) als in de boomgaard bij de vruchten van frambozenstruiken en vooral bij appel- en perenbomen, waar de ziekte zichtbaar wordt tijdens de opslag.

Hoe herken je grauwe schimmel?

Alle delen van de plant kunnen door grauwe schimmel worden aangetast: de bladeren, de knoppen, de bloemen, de vruchten, de wortels en zelfs de hele plant wanneer het om een kruidachtige plant gaat.

Bruine vlekken worden zeer snel bedekt met een grijze schimmellaag, waarna het aangetaste orgaan gaat rotten en uitdroogt. De bloemen verwelken of komen niet tot ontwikkeling en de vruchten worden snel oneetbaar doordat ze worden aangetast door een zachte rotting.

Appels en peren

Bij de vruchten van appel- en perenbomen begint de ziekte die ‘Botrytis van het oog’ wordt genoemd, bij regenachtig weer tijdens de bloei. Nadat de sporen in de spleten van de schors hebben overwinterd, dringen ze soms ter hoogte van het oog van jonge vruchten binnen. De ziekte ontwikkelt zich dan zeer langzaam, waardoor de rotting vaak pas tijdens de bewaring zichtbaar wordt en zich vanaf dat moment snel uitbreidt. De ziekte tast de overige vruchten aan als deze beschadigd zijn en zelfs gezonde vruchten die in contact komen met besmette vruchten, via de lenticellen van de vrucht (poriën in de schil).

Courgettes

Courgettes worden vaak aangetast en vertonen rotting aan de onderkant van de vruchten, op de plek waar vaak besmette resten van de bloem achterblijven. De schimmel kan ook via contact met de bloemen op de bladeren worden overgedragen, in de vorm van eerder ronde vlekken die vaak aan de rand van de bladschijf beginnen. Het weefsel sterft geleidelijk af en kan worden omgeven door een gele halo. Op de stengels kan kanker ontstaan.

Botrytis heeft wereldwijd stammen voortgebracht die resistent zijn tegen meerdere synthetische fungiciden.

Factoren die grauwe schimmel bevorderen

De schimmel blijft op elk soort plantenafval aanwezig (ook op zaden) of in de bodem in de vorm van sporen (conidiën, sclerotiën) of mycelium en kan honderden verschillende planten besmetten, waardoor hij overal voorkomt.

De kieming van de sporen van de schimmel wordt bevorderd door zeer vochtige omstandigheden (93% luchtvochtigheid) en temperaturen die gedurende 24 uur iets boven de 20 °C liggen, dus vooral in het voorjaar en najaar in de tuin en het hele jaar door onder glas. Bij 20 °C heeft de schimmel 5 uur nodig om te kiemen.

Deze cryptogame ziekte is zeer besmettelijk. Daarom is het belangrijk om de planten (bij jonge planten) of alleen de aangetaste plantendelen of vruchten zo snel mogelijk te verwijderen. Let erop dat je niet de hele border besmet wanneer je de met grijze schimmel bedekte plantendelen wegneemt, want het gaat om vrijwel microscopisch kleine sporen die zich als stof door de lucht verspreiden. Vermijd opspattend water door regen of sproeien.

De sporen komen veel voor in de natuur, waardoor het moeilijk is om ze volledig uit te bannen. Toch is het verstandig om het materiaal voor het zaaien, de kweekbakken en de planken in de kassen te ontsmetten (met bleekmiddel, waterstofperoxide, azijn of andere middelen) om aantastingen te voorkomen.

Bestrijding en behandeling van grauwe schimmel

De bestrijding is ook zeer moeilijk. Daarom zijn het vooral preventieve maatregelen die de verspreiding van de schimmel kunnen voorkomen:

• Plant niet te dicht op elkaar en verwijder overtollig loof (bij droog weer) om een goede luchtcirculatie te bevorderen. Verwijder bij courgettes alleen de vergeelde bladeren die in contact komen met de bodem en laat een voldoende lange bladsteel zitten, zodat Botrytis niet te snel de stengel bereikt. Snijd jonge kankers op de stengels weg en bestrijk ze met een fungicide.
• Geef gevoelige planten ‘s avonds geen water, omdat het vocht op de bladeren dan vóór de nachtelijke afkoeling niet voldoende tijd heeft om op te drogen. Voorkom opspattend water door regen of besproeiing.
• Voorkom beschadiging van de vruchten tijdens de oogst van appels en peren,
• Vermijd een teveel aan stikstof, waardoor het plantenweefsel verzwakt, maar ook stikstoftekorten (die chlorotische bladeren veroorzaken, een ideale voedingsbodem voor B. cinerea).
• Besproei fruitbomen preventief met brandnetelgier,
• Besproei aardbeien en frambozen curatief of preventief met afkooksel van heermoes (zie recept hieronder)

Afkooksel van heermoes maken voor aardbeien, frambozen en aardappelen

1. Laat 22,5 g gedroogde paardenstaart 30 minuten weken in 1 liter water en kook dit vervolgens 45 minuten
2. Laat afkoelen
3. Zeef het afkooksel door een fijne zeef en verdun het vervolgens met 1 l afkooksel op 9 l water.

(bron 2019 ITAB Institut de l’Agriculture et de l’Alimentation Biologique)