Ah, mate! Deze traditionele Zuid-Amerikaanse drank geeft je het gevoel dat je een rondtrekkende gaucho (red.: een veehoeder) op de Argentijnse pampa's bent, zelfs als je gewoon van je tuin geniet. Je hebt gehoord over de voordelen van mate, je hebt je vrienden ervan zien nippen met hun bombilla (een soort metalen rietje) en kalebas, en nu ben je klaar om toe te treden tot het genootschap van de matéboom? Goed nieuws! In deze handleiding leer je stap voor stap hoe je zelf mate maakt. Van de keuze van de yerbamatébladeren tot de bereiding en tips om van deze eeuwenoude drank te genieten: je vindt hier antwoord op al je vragen.
Waar komt mate vandaan?
Ilex paraguariensis, beter bekend als yerbamaté (ook wel “matéboom” of “Braziliaanse thee” genoemd), is een heester uit Zuid-Amerika die vooral in Argentinië, Brazilië en Uruguay wordt gewaardeerd. Deze plant levert de bladeren waarvan mate wordt gemaakt, een traditionele drank die rijk is aan antioxidanten, vitaminen en mineralen. De Ilex paraguariensis wordt vooral in subtropische gebieden gekweekt en heeft een stimulerende werking die vergelijkbaar is met die van koffie, maar zou daarnaast ook voordelen bieden, zoals een betere concentratie.
De bladeren worden geoogst en vervolgens gedroogd, vaak ook geroosterd, voordat ze worden getrokken. Naast de goede smaak wordt yerbamaté ook onderzocht vanwege de mogelijke effecten op de gezondheid, bijvoorbeeld op het gebied van gewichtsbeheersing en het hart- en vaatstelsel. De markt voor yerbamaté strekt zich inmiddels wereldwijd uit. Daarmee groeit ook de belangstelling voor het kweken van deze plant en voor de voordelen van deze drank.
Wist je dat? De matéboom behoort tot het geslacht Ilex, net als de hulst uit onze flora. De geschiedenis van mate gaat eeuwen terug en is diep verankerd in de Zuid-Amerikaanse cultuur. De Guaraní-indianen worden vaak genoemd als de ontdekkers van de stimulerende eigenschappen van deze plant en van het gebruik ervan als drank en geneesmiddel. Later droegen de jezuïeten in Paraguay bij aan de ontwikkeling van de matecultuur en de verspreiding ervan over het hele Zuid-Amerikaanse continent.
Let op! Ondanks de vele gezondheidsvoordelen is het belangrijk om te weten dat overmatige consumptie van mate, vooral wanneer de drank zeer heet wordt gedronken, in verband is gebracht met bepaalde gezondheidsrisico's, waaronder een verhoogd risico op kanker in de mond, keel en slokdarm.
Hoe kweek je yerbamaté in je eigen tuin?
De Ilex paraguariensis, oftewel de “matéboom”, in je tuin kweken is een boeiend avontuur. Zo kun je je eigen bladeren oogsten om deze traditionele Zuid-Amerikaanse drank te maken.
Yerbamaté groeit het best in een warm en vochtig klimaat en is slechts winterhard tot -6 °C. Reserveer de plant daarom voor gebieden met relatief zachte winters. Je kunt hem ook in een pot kweken en hem 's winters in een koude kas zetten. De bodem moet goed gedraineerd zijn: yerbamaté houdt van vocht, maar verdraagt geen stilstaand water. Daarnaast is een bodem die rijk is aan organische stof gewenst. Een licht zure tot neutrale pH is ideaal voor deze plant. Deze groenblijvende heester staat het liefst in de halfschaduw.
Hoe oogst en droog je matebladeren?
De bladeren worden met de hand geoogst of met een kleine tuinschaar tussen mei en oktober. Kies de meest volgroeide bladeren, dus de donkerste. Die zijn rijk aan voedingsstoffen en smaak.
Leg de bladeren om ze te drogen in één laag op een vlak oppervlak, zoals een tafel of schaal, bedekt met keukenpapier. Zorg ervoor dat de ruimte goed geventileerd is, want een goede luchtcirculatie is cruciaal voor een gelijkmatig droogproces. Leg de bladeren niet op een vochtige of slecht geventileerde plek, want daardoor kan schimmel ontstaan en kan de kwaliteit van je mate achteruitgaan.
Hoe lang het duurt voordat de bladeren volledig droog zijn, hangt af van de weersomstandigheden, maar reken meestal op enkele dagen tot een week. De bladeren zijn droog wanneer ze bros worden en een groenige tot lichtbruine kleur krijgen. Wil je de smaak versterken, dan kun je de bladeren ook licht roosteren in een oven op een lage temperatuur, tussen 90 en 110 °C, gedurende ongeveer 30 minuten.
Hoe drink je je eigen mate?
Je kunt mate eenvoudig bereiden door wat bladeren in een theezeef te doen en er een kop kokend water overheen te gieten (ik moet helaas toegeven dat dit mijn eigen methode is...), maar je kunt ook je matéboomthee op traditionele wijze bereiden en drinken. Daarvoor heb je een kalebas nodig, de traditionele beker waarin mate wordt gedronken, en een bombilla, het metalen rietje dat speciaal is ontworpen om de drank te filteren.
Vul de kalebas eerst met gedroogde yerbamatébladeren tot ongeveer de helft of twee derde. De hoeveelheid hangt af van je persoonlijke voorkeur en de grootte van je kalebas. Houd de kalebas iets schuin, zodat de bladeren aan één kant ophopen. Zo kan de drank beter trekken. Giet vervolgens een beetje lauwwarm water (20-30 °C, niet warmer) over de bladeren om ze te activeren. Wacht even, zodat de bladeren vocht opnemen en hun kenmerkende aroma's vrijgeven.
Nu is het tijd om heet water toe te voegen, idealiter met een temperatuur van 70 tot 80 °C. Steek de bombilla in de kalebas en zorg ervoor dat hij tegen de zijkant van de bladeren rust. Je kunt nu van je eigen yerbamaté genieten. Voeg tijdens het drinken steeds opnieuw heet water toe, want je kunt de bladeren meerdere keren gebruiken.
Benodigdheden voor het oogsten en drogen
- Snoeischaar of tuinschaar: scherp en gedesinfecteerd
- Schaal, houten plank, rooster...: een vlak oppervlak om de bladeren te drogen, bij voorkeur van natuurlijke materialen
- Oven (optioneel): om de bladeren eventueel te roosteren.
Opmerkingen