Kruisbes Captivator

De Kruisbes 'Captivator' (Ribes uva-crispa) is een vroeg en krachtig ras dat veel kleine, donkerrode vruchten produceert met een friszure smaak. Dit is een variëteit met weinig doorns, wat het plukken een stuk gemakkelijker maakt. De kruisbes is een bossige struik, makkelijk te telen maar gevoelig voor droogte. De heerlijke bessen zijn perfect om zo te eten, maar ook voor jam, gelei, taarten of als bijgerecht bij vlees en vis. Plant van oktober tot maart voor een oogst in juli.

De kruisbes wordt sinds de 16e eeuw in Noord-Europa geteeld en is een vruchtbare hybride, ontstaan uit een kruising tussen twee soorten met een herkomst in Europa en Noord-Afrika, die nog steeds in het wild voorkomen in bergbossen in Schotland, Frankrijk en de Kaukasus. De kruisbes (Ribes uva crispa) behoort tot de familie Grossulariaceae, net als de aalbes (Ribes rubrum). Deze struik lijkt op de klassieke bessenstruiken, maar onderscheidt zich vooral door de vruchten: ze zijn groter, hebben een zoetere smaak en groeien solitair langs de twijgen, in tegenstelling tot de trossen van aalbessen.

De kruisbes is een bossige, vertakte struik die vanaf de basis uitloopt en ongeveer 1 meter hoog wordt met een breedte van 75 cm. De bladverliezende bladeren zijn getand en behaard, in een helder- tot middengroene kleur. Afgezien van enkele doornloze rassen, heeft de kruisbes stekelige stengels. In het voorjaar tooit hij zich met heel kleine, groenwitte bijenvriendelijke bloemen. Deze veranderen begin zomer in doorschijnende, ronde tot ovale bessen van ongeveer 1,5 cm diameter, verspreid langs de twijgen. Afhankelijk van het ras zijn deze bessen rood, wit of geelgroen. De vruchten worden geoogst wanneer ze goed rijp zijn en gemakkelijk loskomen. De opbrengst bedraagt ongeveer 3 tot 4 kg per struik.

De kruisbes is een vrucht met weinig suiker, dus weinig calorieën, rijk aan vitamine C, A en B, en bevat veel mineralen (calcium, ijzer, kalium, fosfor). De vrucht heeft een zuiverende werking op het lichaam dankzij de diuretische, spijsverteringsbevorderende, leverontgiftende en laxerende eigenschappen, mits hij net rijp geconsumeerd wordt. Kruisbessen zijn heerlijk vers geplukt, maar kunnen ook zoet worden verwerkt (taarten, jam, gelei...) of hartig (als begeleiding van vlees, vis...). Traditioneel werd in Noord-Europese landen het sap van de hele vrucht gebruikt in de samenstelling van een zoetzure saus die bij makreelgerechten werd geserveerd (vandaar de oorsprong van de naam van de struik).

In de tuin is de kruisbes perfect voor een kleine, smakelijke haag, gemengd met andere bessenstruiken en frambozen. Dit doornloze ras is bijvoorbeeld ideaal als randbeplanting van de moestuin. Het is een zeer winterharde, makkelijk te telen struik, maar hij kan slecht tegen droogte.