Een gemengde haag aanleggen?

Wat is een gemengde haag?

Een gemengde haag bestaat uit bomen en heesters die in verschillende lagen groeien: hoge bomen, grote heesters, struiken, klimplanten… De planten waaruit deze haag bestaat, moeten inheemse soorten zijn die aangepast zijn aan de lokale bodem, en dus aan het klimaat en de bodem van je regio.

Vroeger dienden deze gemengde hagen onder andere om landbouwpercelen af te bakenen, weilanden te begrenzen of als natuurlijke omheining voor vee. Helaas heeft de grote ruilverkaveling die tussen de jaren zestig en tachtig op gang kwam, deze hagen laten verdwijnen om steeds grotere percelen te creëren voor steeds grotere machines. Door deze vernietiging ontstonden vlakke oppervlakken zover het oog reikt, die vaak minachtend ‘landbouwwoestijnen’ worden genoemd. Het verwijderen van deze hagen was inderdaad verwoestend voor de fauna en de biodiversiteit in het algemeen, maar had ook negatieve gevolgen voor de bodemvruchtbaarheid en het vasthouden van de bodem.

Gelukkig zijn we ons eindelijk bewust geworden van het belang van gemengde hagen en komen er overal in Frankrijk en België projecten voor het opnieuw aanplanten ervan van de grond.

Gemengde hagen… een levend element van het landschap op het platteland

Waarom is het nuttig?

Gemengde hagen dienden oorspronkelijk om terreinen en landbouwpercelen af te bakenen, maar dat was slechts een deel van hun nut:

• de wortels van bomen en heesters hielpen de bodem tegen erosie te beschermen. Bomen die loodrecht op de helling worden aangeplant, bevorderen het binnendringen van water in de bodem. Ook de drainage en filtering van het water verbeteren, waardoor bepaalde verontreinigende stoffen zich aan de wortels van de bomen kunnen binden en niet in het grondwater terechtkomen;
• hagen filteren de wind en beperken zo de gevolgen van winderosie;
• de bladeren en bepaalde takken van de bomen en heesters vallen op de bodem en vormen humus, waardoor de bodem in de omgeving geleidelijk wordt verrijkt;
• deze drie eerder genoemde factoren dragen samen bij aan het behoud van de vruchtbaarheid van de bodem;
• gemengde hagen waren een gratis en lokale bron van hout voor de omwonenden: brandhout, palen voor omheiningen, klein hout voor ambachtelijk gebruik of kleine bouwwerken;
• afhankelijk van de aanwezige heesters konden deze hagen ook voedsel leveren: vlierbessen, kleinfruit, appels…;
• gemengde hagen hebben een esthetische en landschappelijke waarde: het lokale toerisme kan erdoor worden opgewaardeerd;
• tot slot bieden hagen met inheemse soorten onderdak aan een hele dierenwereld en voorzien ze die van voedsel: vogels, kleine zoogdieren, insecten, terrestrische geleedpotigen, vleermuizen… Wanneer deze hagen met elkaar verbonden zijn, kunnen ze ecologische corridors vormen die twee natuurlijke leefgebieden met elkaar verbinden. Door de biodiversiteit te herstellen, kan het evenwicht in de voedselketen opnieuw worden opgebouwd (prooidieren, predatoren, parasieten, symbiose…). Al deze dieren helpen de ziekten en plagen van omliggende gewassen te beperken.

Welke bomen en heesters kiezen?

Zoals je inmiddels begrijpt, zal een gemengde haag afhankelijk van je regio, en dus van je klimaat en bodem, niet uit dezelfde boom- en heestersoorten bestaan. Aarzel niet om in de omgeving rond te wandelen en te bekijken wat er van nature groeit. Het is moeilijk om algemene richtlijnen te geven, maar hier volgen toch enkele aanwijzingen om je te helpen kiezen.

• Bomen die hoog opgroeien (10 tot 20 m hoog): zwarte els, ruwe berk, wintereik, zomereik, wintereik, tamme kastanje, es, beuk, peerlijsterbes en wilde lijsterbes, walnoot, populier, gewone esdoorn, linde…
• Hakhoutbomen, die dus aan de basis worden teruggesnoeid om wortelopslag te vormen (3 tot 8 m): schietwilg, katwilg, boswilg, haagbeuk, veldesdoorn, wilde appel, wilde peer…
• Heesters (1,50 tot 3 m): meidoorn, hazelaar, rode kornoelje en gele kornoelje, wilde kardinaalsmuts, sleedoorn, gewone vlier, Gelderse roos en wollige sneeuwbal, hondsroos, brem, rode kamperfoelie…
• Wintergroene en marcescente planten (waarvan de dode bladeren in de winter aan de boom blijven zitten): gewone buxus, hulst, venijnboom, wilde liguster… voor de wintergroene planten, en beuk of haagbeuk voor de marcescente planten.
• Klimplanten: wilde bosrank, hop…

Let op: Kies bij de aanschaf van je planten bij voorkeur voor een plaatselijke kweker. Naast het goede advies van een vakman zijn de aangeboden inheemse bomen en heesters aangepast aan de bodem en het klimaat van je regio. Je kunt ook kiezen voor gratis jonge planten: sommige milieubewuste organisaties bieden in het najaar gratis planten met blote wortel aan.  Praat ook eens met buren of vrienden die een ‘natuurlijke’ tuin hebben. Zij geven je graag stekken en jonge planten met wortels (vaak door vogels verspreid…) die ze over hebben.

→ Een kort woordje van Oli: hoewel de gekozen soorten in dit type haag theoretisch inheems moeten zijn, kun je gerust enkele wat meer ‘exotische’ heesters kiezen, zolang ze harmonieus in een natuurlijke haag passen en de fauna kunnen helpen (bloei en vruchtvorming). Bovendien hebben de meeste soorten inheemse bomen en heesters cultivars voortgebracht met een andere bloei of een ander blad (vlier, meidoorn, kornoeljes…), dus denk ook daaraan! En beloofd: we zullen niets zeggen! 😉

→ Bekijk ook onze fiche met advies over: 9 heesters voor een gemengde haag

Sleedoorn, haagbeuk, wilde bosrank, katwilg, gewone esdoorn

Een gemengde haag aanleggen en onderhouden?

Planten

Bereid het plantoppervlak voor door het gras te verwijderen en de grond iets los te maken met behulp van een spitvork of een woelvork. Je kunt de grond ook op een ecologischere en minder vermoeiende, maar veel tragere manier op natuurlijke wijze ‘voorbereiden’ door het hele oppervlak met karton of een dikke laag afgevallen bladeren te bedekken. Door het licht weg te nemen, zal het gras verstikken en verdwijnen. Het karton of de bladeren (of beide!) verbeteren bovendien de bodem, die luchtiger wordt en dus klaar is om te beplanten. Houd er rekening mee dat je voor deze methode soms een heel jaar moet uittrekken.

→ lees voor meer informatie over deze techniek: Wat doe je met karton in de tuin?

Plant bij voorkeur in het najaar (november-december), zodat de bomen en heesters vóór het volgende jaar een goed wortelstelsel kunnen ontwikkelen. Kies indien mogelijk voor planten met blote wortel: die zijn voordeliger en uiteindelijk krachtiger.

De haag wordt meestal (maar dat is niet verplicht!) in twee rijen en in verband geplant. Zo wordt de haag in korte tijd zeer dicht.

• voor een haag die uit heesters bestaat: houd 80 cm afstand tussen de rijen en 1 m tussen de heesters aan.
• voor een haag met bomen (hoogstammen en meerstammige bomen): houd iets meer dan 1 m afstand tussen de rijen aan, maar minstens 3 m tussen de bomen. Later kun je heesters in de ‘open plekken’ tussenplanten.

→ lees de goede adviezen van Christine om te weten hoe je bomen en heesters met blote wortel plant.

→ om fouten bij het planten van bomen en heesters te voorkomen, hebben we dit wat luchtige artikel voor je samengesteld: hoe laat je het planten van je bomen mislukken in 5 lessen?

Let op! De wet schrijft voor dat er 50 cm afstand moet worden gehouden tussen de perceelgrens en de beplanting als de heester uiteindelijk maximaal 2 m hoog wordt. Tussen de perceelgrens en de stam van een boom die hoger wordt dan 2 meter moet 2 m afstand worden gehouden. Deze regels kunnen echter per regio verschillen. Informeer daarom vooraf bij je gemeente naar de voorschriften voor het planten van bomen langs de perceelgrens.

Onderhoud

Geef de haag alleen het eerste jaar in de zomer water. Daarna redden de bomen en heesters zich, zodra de wortels goed ontwikkeld zijn en de haag dichter is geworden, zonder hulp van buitenaf, zelfs tijdens droogte.

Een gemengde haag is een vrije, wilde haag en moet niet strak worden gesnoeid. Toch kun je een onderhoudssnoei uitvoeren aan takken die de doorgang hinderen, in het najaar vóór de winter of, nog beter, aan het einde van de winter (februari-maart), buiten periodes met vorst.

Normaal gesproken hoef je je gemengde haag niet te onderhouden: die moet haar natuurlijke uitstraling behouden